Kameraman Yardımcısı, stüdyo, çekim platosu vb. görüntü kayıt edilebilecek her
yerde, çekim öncesi hazırlık ve ayar işlemlerini yapan ve çekim esnasında
kameramana yardımcı olan nitelikli kişidir.
Eylül 1999
Revizyon 0
ÖNSÖZ
Ülkemizde son yıllarda yapılan bütün çalışmalarda Türk ekonomisinin uluslararası
rekabet gücünün artırılması ve başta Gümrük Birliği olmak üzere Avrupa Birliği
ile bütünleşme süreci hedeflenmiştir. 1990’lı yıllarda yaşanan hızlı
küreselleşme süreci, giderek artan teknolojik yenilikler ve uluslararası
pazarlardan pay kapma yarışları, ülkelerin insan kaynaklarını geliştirmeye
yönelmesine neden olmuştur. Çalışanların iş değiştirme ve iş bulma yeteneğiyle
doğrudan ilgili olarak işgücü hareketliliğinin artırılması, işgücü piyasasının
şeffaflaştırılması ve verimliliğin artırılması istihdamla ilgili her türlü
girişimde öne çıkmaktadır. Çalışma yaşamının istediği ve ihtiyaç duyduğu
insanların niteliklerinin tanımlanmasında, iş yaşamınca geliştirilen ve
benimsenen meslek standartları büyük önem taşımaktadır. Bu standartlara uygun
insan yetiştirilmesi ve istihdamı ise ancak meslek standartları hazırlandıktan
sonra gerçekleştirilebilecektir.
Ülkemizde meslek standartları ve belgelendirmeye ilişkin en geniş kapsamlı
girişim, “İstihdam ve Eğitim Projesi” kapsamında, Devlet, işçi ve işveren
kesimini temsil eden kuruluşların oluşturduğu Meslek Standartları Komisyonu (MSK)
tarafından yürütülmektedir. Bu komisyonda: Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), Devlet Planlama
Teşkilatı (DPT), Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK), Türkiye
Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu
(TİSK), Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) ile gözlemci üye
olarak Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA) temsilcileri
bulunmaktadır. Teknik çalışmalar MSK’nun kararları doğrultusunda, uygulama
birimi olan Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi (ATHB) tarafından, Almanya’da
faaliyet gösteren Federal Mesleki Eğitim Kurumu (BIBB)’nun teknik yardımları ile
yürütülmektedir.
Elinizdeki bu standart, ülkemizde istihdam ve eğitim arasında sağlam köprüler
kurmak, istihdamı geliştirmek amacıyla oluşturulan “İstihdam ve Eğitim
Projesi”nin sekiz bölümünden biri olan Meslek Standartları ve Belgelendirme
Sistemi bölümü çalışmaları çerçevesinde hazırlanmıştır. Söz konusu standart,
Kameraman Yardımcılığı meslek dalında 2. seviyede çalışan bir kişinin yapması
gereken görev ve işlemler ile sahip olması gereken genel bilgi ve becerileri
göstermektedir. Bu alanda bizzat faaliyet gösteren kişilerden oluşan bir çalışma
grubu tarafından, iki gün süren teknik çalışma sonunda oluşturulmuştur.
Söz konusu grubu oluşturan kişiler, ülkemizde faaliyet gösteren değişik
büyüklükteki (küçük-orta-büyük) işletmelerden MSK/ATHB kanalıyla davet edilerek
bir araya getirilmiştir. Bu standart daha sonra MSK tarafından önerilen ilgili
kuruluşlara gönderilmiş ve görüşleri alınmıştır. Meslek Standartları ve
Belgelendirme çalışmalarımıza teknik elemanlarını göndermek suretiyle destek
veren işletmelere ve değerli bilgilerini bizlerle paylaşan ve elinizdeki bu
standardı hazırlamamıza yardım eden; Sayın Ertuğrul ALGAN (Anadolu Üniversitesi
Açık Öğretim Fakültesi), Sayın Türkay KOÇ (TRT Haber Dairesi), Sayın Ahmet
BALTACI (Samanyolu T.V.), Sayın Murat AKKOÇ (TRT Genel Müdürlüğü), Sayın Mehmet
TİREN (HBB T.V.), Sayın Aykut OLGUN (Ege TV Ankara Temsilciliği), ve ayrıca,
hazırlanan meslek Standardına değerli görüşleri ile katkıda bulunan başta MSK
üyesi kuruluşlar ve alt teşkilatları olmak üzere, ilgili tüm kuruluşlara
teşekkür ediyoruz.
Meslek Standardı geliştirme çalışmalarımızı daha sonra sınav ve belgelendirme
sistemi oluşturma faaliyetleri izleyecektir. Ülkemizde istihdamın
geliştirilmesine önemli katkılar yapacağına inandığımız bu çalışmanın, bu yolda
yapılacak başka çalışmalara ışık tutmasını, yeni girişimlere vesile olmasını
diliyoruz.
Mustafa Demirezen
Meslek Standartları Komisyonu Başkanı
DPT, İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü
İÇİNDEKİLER
I. Meslek Standardı
II. Unvan ve Tanımı
III. Kameraman Yardımcısı'nın Yaptığı Görev ve İşlemler
IV. Genel Olarak Kullanılan Araç, Gereç ve Ekipmanlar
V. Genel Bilgi ve Beceriler
VI. Genel Tutum ve Davranışlar
VII. Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırma Sistemi (ISCO-88)
ile Karşılaştırma
VIII. Avrupa Birliği’nce Ortak Kabul Gören Meslek Profilleri
ile Karşılaştırma
IX. Mesleğin Bugünkü Durumu ve Gelecekteki Eğilimler
IX.I. Türk İşgücü Piyasasında
IX.II. Avrupa Birliği’nde
X. MSK Yeterlilik Belgesi Nasıl Alınır?
Telif hakkı, Meslek Standartları Komisyonu (MSK)’na aittir. Bütün hakları
saklıdır. Ankara, Türkiye 1999.
I. MESLEK STANDARDI
F Meslek Standardı Nedir?
Meslek Standardı, bir mesleğin gereklerinin kabul edilebilir standartlarda
yerine getirilebilmesi için ihtiyaç duyulan asgari bilgi, beceri, tutum ve
davranışları gösteren normlardır. Meslek standartları ayrıca, başta çalışanlar,
eğitimciler ve işverenler olmak üzere, ilgili bütün kesimlere, bir mesleğin
başarı ile yürütülebilmesi için gerekli olan nitelikler ve o meslekte yeterlilik
belgesi alabilmek için yapılacak sınavlarda aranacak ölçme ve değerlendirme
kriterleri hakkında fikir vermektedir.
Bir Meslek Standardı genel olarak aşağıdaki hususları içermektedir:
Standardın hazırlandığı seviye için yaygın olarak kullanılan mesleki unvan ve
tanım,
bir mesleğin gereklerini uygun olarak yerine getirmek için kişinin yapması
gereken görev ve işlemler,
genel olarak kullanılan araç-gereç ve ekipmanlar,
bir mesleğin gereklerini uygun şekilde yerine getirebilmek için kişinin sahip
olması gereken genel bilgi ve beceriler ile tutum ve davranışlar,
mesleğin uzmanlık dalları ile birlikte mevcut durumu ve gelecekte göstereceği
eğilimler.
F Meslek Standardına Neden İhtiyaç Duyuluyor?
Meslek Standardı hazırlanmasının başlıca amaçları:
işgücü piyasasında, belirli bir meslekte istihdam edilebilmek için işgücünde
aranan mesleki yeterlilikleri ortaya koymak,
işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu mesleki yeterlilikleri ortaya koyarak, eğitim
programcılarına müfredat hazırlamada yardımcı olmak,
kişilerin, söz konusu mesleki yeterliliklerle donatılmasına yönelik olarak
sunulan mesleki eğitim, meslek değiştirme, mesleki ilerleme vb. eğitim
hizmetlerine destek vermek,
eğitim ile iş yaşamı arasında sağlam köprüler kurularak, iş yaşamının eğitime
ilgi, katılım ve katkısını artırmak,
iş değiştirme ve işe yerleştirme faaliyetlerine yardımcı olmak,
Türk ekonomisinin uluslararası rekabet gücünün, nitelikli işgücü ile
desteklenmesine yardımcı olmak,
uluslararası normlara uygun, saygın ve güvenilir bir sınav ve belgelendirme
sisteminin kurulmasına yardımcı olmak,
bütün kesimlerce kabul gören mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücünün sayı
ve oranını artırmak,
mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücü istihdamının yaygınlaştırılmasıyla
tüketiciye daha kaliteli mal ve hizmet sunulmasına destek vermek,
mesleki yeterlilik belgesi sahibi nitelikli işgücü hareketliliğini artırmak, ve
uzun vadede işsizliğin azaltılmasına ve istihdamın geliştirilmesine katkıda
bulunmaktır.
F Meslek Standardı Nasıl Hazırlanıyor ?
Meslek Standartları, MSK’nun uygulama birimi olan ATHB (Araştırma ve Teknik
Hizmetler Birimi) tarafından çalışma yaşamını temsil eden çeşitli büyüklükteki
(küçük, orta, büyük) işyerlerinden gelen ve bizzat alanda çalışan meslek
uzmanları ile sıkı bir işbirliği içinde hazırlanmaktadır. Hazırlanan meslek
Standardı daha sonra, MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara gönderilmekte
ve görüşleri alınmaktadır. MSK tarafından onaylandıktan sonra ise ilgili tüm
tarafların kullanımına sunulmaktadır. Meslek Standartları hazırlanırken, bir
yandan Türk işgücü piyasasının ve ekonomisinin gereklilikleri yansıtılmaya
çalışılmakta, öte yandan uluslararası gelişmelerin de gözden uzak tutulmamasına
çaba gösterilmektedir. Standart hazırlama çalışmalarında, gerek ülke içi gerekse
uluslararası alanda yapılmış çalışmalardan, kaydedilmiş gelişmelerden
yararlanılmaktadır. Elinizdeki Standardın VII’nci ve VIII’nci bölümlerinde
uluslararası meslek sistemleri ile karşılaştırma yapılmıştır.
Meslek Standartları genel olarak üç ayrı seviye (1, 2, 3) göz önüne
alınarak hazırlanmaktadır
Seviye 1: Bu seviyede çalışan kişi, mesleğin gerektirdiği rutin ve basit görev
ve işlemleri yapabilir.
Seviye 2: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o
mesleğin gerektirdiği bir kısmı rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve
işlemleri yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken bireysel sorumluluk
alabilir ya da başkaları ile işbirliği içinde çalışabilir.
Seviye 3: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o
mesleğin gerektirdiği çoğunlukla rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve
işlemleri değişik koşullarda yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken
önemli ölçüde sorumluluk alabilir ve kendi başına karar verebilir. Çoğunlukla
yanında çalışanları yönlendirir ve denetler.
Elinizdeki meslek Standardı 2. seviyedeki bir Kameraman Yardımcısı için
hazırlanmıştır.
II. UNVAN VE TANIMI
Unvan: Kameraman Yardımcısı (Seviye 2)
Tanım: Kameraman Yardımcısı, stüdyo, çekim platosu vb. görüntü kayıt
edilebilecek her yerde, çekim öncesi hazırlık ve ayar işlemlerini yapan ve çekim
esnasında kameramana yardımcı olan nitelikli kişidir.
III. KAMERAMAN YARDIMCISI'NIN YAPTIĞI GÖREV VE İŞLEMLER
Kameraman Yardımcısı, işletmenin genel çalışma prensipleri doğrultusunda, araç,
gereç ve ekipmanları etkin bir şekilde kullanarak, işçi sağlığı, iş güvenliği ve
çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine
uygun olarak, aşağıdaki görev ve işlemleri yerine getirir.
GÖREVLER
İŞLEMLER
A
Çekim Öncesi Hazırlık Yapmak
A01
Görev yeri hakkında bilgi edinmek
A02
Kullanılan araç-gereç ve ekipmanın günlük kontrolünü yapmak
A03
Kullanılan araç ve ekipmanın günlük bakımını yapmak
A04
Arızalı araç ve ekipmanın onarımının yapılmasını sağlamak
A05
Kullanılan araç ve ekipmanların periyodik bakımlarının yapılmasını sağlamak
A06
Kullanılan araç-gereç ve ekipmanların güvenliğini sağlamak
A07
Eksik araç-gereç ve ekipmanı temin etmek
B
Çekimle İlgili Malzemeleri Hazırlamak
B01
Çekimde kullanılacak malzemeleri seçmek
B02
Çekim malzemelerinin listesini tutmak
B03
Çekim malzemelerini araca yerleştirmek
B04
Çekim yerine malzemeleri yerleştirmek
C
Kamerayı Çekime Hazırlamak
C01
Zemine göre sehpa ana gövdesinin oturtulacağı aksesuarları takmak
C02
Sehpa dengesini zemine ve kameranın ağırlığına göre ayarlamak
C03
Kamerayı sehpaya takmak
C04
Sehpa ayarlarını yapmak
C05
Kameraya akü/elektrik bağlantısı ile enerji sağlamak
C06
Işıklı ve sesli uyarıları kontrol etmek
C07
Kameraya kaset takmak
C08
Kameraya magazin takmak
D
Kamera Ayarlarını Yapmak
D01
Ortamdaki ışığa uygun filtreyi seçmek
D02
Beyaz denge ayarı yapmak
D03
Vizör ayarlarını yapmak
D04
Ses ayarlarını yapmak
D05
Zaman (time-code) ayarlarını yapmak
D06
Kamera hazırlığı hakkında kameramanı bilgilendirmek
E
Çekim Sırasında Kameramana Yardımcı Olmak
E01
Kameramanın ve kullanılan malzemelerin güvenliğini sağlamak
E02
Netlik ayarlamada kameramana yardım etmek
E03
Diyafram ayarlamaya yardım etmek
E04
Zoom yapmada yardımcı olmak
E05
Çekim sırasında objektif değiştirmek
E06
Kamera filtresi değiştirmek
E07
Filmi magazine yüklemek
E08
Yüklenen magazini kameraya takmak
E09
Biten kaseti veya magazini değiştirmek
E10
Materyalin merkeze ulaştırılmasını sağlamak
F
Çekim Sonrası İşlemleri Yapmak
F01
Kamerayı bir sonraki çekim için hazır hale getirmek
F02
Kamerayı sehpadan ayırmak
F03
Çekimde kullanılan kabloları toplamak
F04
Çekim sehpasını toplamak
F05
Çekim sonrası malzemelerin eksik olup olmadığını kontrol etmek
F06
Çekim malzemelerini araca yerleştirmek
F07
Materyalin merkeze/arşive ulaştırılmasını sağlamak
F08
Biten filmi banyo için laboratuara gönderilmesini sağlamak
G
Mesleki Gelişime İlişkin Faaliyetleri Yürütmek
G01
Meslekle ilgili toplantı, seminer vb. faaliyetlere katılmak
G02
Meslekle ilgili yayınları, teknolojik gelişmeleri izlemek
G03
Meslekle ilgili hizmet içi eğitim, işbaşı eğitimi vb. faaliyetlere katılmak
Aşağıda 4. 5. ve 6. bölümlerde yer alan listeler mesleğin geneli ile ilgili
olup, mesleğin daha iyi anlaşılması için standarda dahil edilmiştir. Söz konusu
listeler alfabetik olarak hazırlanmış olup, bir işyerinden diğerine
değişebilmektedir.
GENEL OLARAK KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMANLAR
Araçlar, Makine ve Ekipmanlar
Adaptör ve kablosu
Akü
Akü şarj aleti
Cımbız
Crane
Çakı
Dolly
El feneri
Elcek
Elektrik ölçü aleti
Elektronik kameralar
Film kameraları
Filtreler ve adaptörleri
Gün ışığı kaynakları (day light)
Işık filtreleri
Işık sehpaları ve aksesuarları
Kamera hareketini sağlayan araçlar
Kamera omuz askısı
Kamera üstü ışık
Kelvinmetre
Kontrol kalemi
Kulaklık
Lüxmetre
Makas
Metre
Mikrofon
Mixer
Monitör
Monopod
Omuzluk
Pazometre
Pedestal
Pense
Playback adaptörü
Playback düzeni (teyp, hoparlör)
Player (video bant okuyucusu)
Reflektörler (yansıtıcılar)
Saat
Sabit açılı objektifler
Ses kabloları
Steady-cam
Suni ışık (tungsten light)
Şaryo
Tornavida setleri
tripod çeşitleri
Uzaktan kumanda aleti
Üçlü priz
Yan keski
Yedek ampul ve pil
Zoom objektifler
Gereçler (Malzemeler)
Bant çeşitleri
Bez
Çanta
Çeşitli bakım yağları
Fırça çeşitleri
Film
Film değiştirme torbası
Güderi
Hava spreyi (air dust)
Kağıt
Kalem
Kameraman yeleği
Sıvı ya da kağıt mercek temizleyiciler
Şapka
Video kafa temizleme bandı
Yağmurluk
V. GENEL BİLGİ VE BECERİLER
Araç, gereç ve ekipman bilgisi
Çevre düzenlemeleri bilgisi
Ekip içinde çalışma yeteneği
El becerisi
Görsel yetenek
İletişim yeteneği
İlkyardım bilgisi
Işık bilgisi
İşyeri çalışma prosedürleri bilgisi
Malzeme bilgisi
Malzeme katalogları/el kitapları bilgisi
Mekanik bilgisi
Mesleğe ilişkin yasal düzenlemeler bilgisi
Mesleki elektrik bilgisi
Mesleki teknolojik gelişmelere ilişkin bilgi
Mesleki terim bilgisi
Öğrenme yeteneği
Problem çözme yeteneği
Protokol bilgisi
Temel fotoğrafçılık bilgisi
VI. GENEL TUTUM VE DAVRANIŞLAR (1)
Araştırıcı olmak
Çalışkan olmak
Çevre korumaya karşı duyarlı olmak
Detaylara özen göstermek
Dikkatli olmak
Enerjik olmak
Esnek çalışmaya yatkın olmak
Girişken olmak
Gözlemci olmak
Güler yüzlü olmak
İnsan ilişkilerine özen göstermek
İş disiplinine sahip olmak
İşyerine ait araç, gereç ve ekipmanların kullanımına özen göstermek
İyi niyetli olmak
Kararlı olmak
Meslek ahlakına sahip olmak
Planlı ve organize olmak
Pratik olmak
Sır saklamak
Soğukkanlı olmak
Sorumluluk sahibi olmak
Temiz olmaya özen göstermek
Titiz olmak
Yeniliklere açık olmak
Zamanı iyi kullanmak
VII. ULUSLARARASI STANDART MESLEK SINIFLANDIRMA SİSTEMİ
(ISCO-88) İLE KARŞILAŞTIRMA
Elinizdeki "Kameraman Yardımcısı Meslek Standardı", ISCO-88 sınıflandırma
sisteminde "Fotoğrafçılar ile Görüntü ve Ses Kayıt Cihazları Operatörleri" ünite
grubunda (Ana Grup 3, Alt-Ana Grup 31, Alt Grup 313 ve Ünite Grubu 3131) yer
almaktadır.
VIII. AVRUPA BİRLİĞİ’NCE ORTAK KABUL GÖREN
MESLEK PROFİLLERİ İLE KARŞILAŞTIRMA
Avrupa Birliği’nce ortak kabul gören meslek profilleri, kısa adı CEDEFOP olan
Avrupa Mesleki Eğitimi Geliştirme Merkezi tarafından hazırlanmaktadır. Ancak,
kameraman yardımcılığı mesleği için hazırlanmış bir profil mevcut olmadığından
karşılaştırma yapılamamıştır.
IX. MESLEĞİN BUGÜNKÜ DURUMU VE GELECEKTEKİ EĞİLİMLER
IX.I. Türk İşgücü Piyasasında
İletişimin büyük önem taşıdığı günümüzde insanlar, dünyada ve çevrelerinde olup
biten her türlü olaydan, doğru, güvenilir ve objektif bir şekilde haberdar olmak
istemekte, bu ihtiyacını da kitle iletişim araçları ile karşılamaktadırlar.
Türkiye'de de son yıllarda özel TV'lerin ülke genelinde yaygınlaşması ile bu
alanda bilgi ve becerisi yeterli düzeyde olan meslek elemanları için geniş iş
imkanları açılmıştır. Ayrıca reklam ve klip çekimlerindeki artışlar meslekteki
gelişimlere ivme kazandırmış, dolayısıyla bu alandaki gelişmeler hızlanarak
kameraman yardımcılığı mesleğine olan talep artmıştır.
Görüntü kayıt etme işinin özelliği nedeniyle her türlü ortam ve şartta
görevlerini yerine getirmeye çalışan kameraman yardımcıları genellikle,
usta-çırak yöntemi ile yetişmektedirler. Günümüzde, Radyo-Televizyon Meslek
Liselerinin ve İletişimle ilgili Fakültelerin kameramanlık bölümleri mevcut
olmamakla birlikte adı geçen öğretim kurum mezunları mesleğe kameraman
yardımcısı olarak başlayabilmektedirler. Ancak, kameramanlığın ayrı bir bölüm
olarak açılması görüşü ilgililer tarafından dile getirilmektedir. Kameramanlık
bölümlerinin açılmasıyla daha nitelikli, mesleğin gereklerini kusursuz yerine
getirebilecek meslek elemanının yetiştirilebileceği düşünülmektedir. Ayrıca,
teknolojik gelişmelerin daha yakından izlenebilmesi için daha fazla mesleki
yayına gereksinim olduğu, mevcut yayınların Türkçeye çevrilmesinin mesleğin
gelişimini olumlu yönde etkileyeceği düşünülmektedir.
Büyük TV kuruluşlarının dışındaki bazı kuruluşlarda, personel politikası
nedeniyle kamera asistanlığı kadrosuna yaygın olarak rastlanmamaktadır. Meslekte
yeni olan ve yeteri kadar tecrübeye sahip olmayan elemanlar bu tür işyerlerinde
doğrudan kameraman olarak işe başlayabildiklerinden meslekte standart
düşmektedir. Diğer meslek dallarında olduğu gibi bu alanda da, sistemli bir
eğitime ve mesleki yeterliliğe dayalı güvenilir sınav ve belgelendirme sistemine
ihtiyaç vardır.
Kameraman yardımcıları, mesleğin özelliği gereği görev esnasında yaklaşık 10-12
kg. lık bir ağırlığı da taşımak zorunda olduklarından, bu mesleği icra eden
bireylerde çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkabilmektedir. Göz rahatsızlıkları
ile boyun, sırt ağrıları, omur kaymaları gibi kas ve iskelet sistemi
hastalıklarına sıkça rastlanabilmektedir.
IX.II. Avrupa Birliği’nde
Standardın VIII. bölümünde belirtildiği üzere kameraman yardımcılığı mesleği
için CEDEFOP tarafından hazırlanmış bir meslek profili bulunmadığından, mesleğin
içinde yer aldığı sektöre ilişkin bilgiye rastlanmamıştır.
X. MSK YETERLİLİK BELGESİ NASIL ALINIR?
MSK tarafından onaylanmış bir MSK Yeterlilik Belgesi almak isteyen adaylar,
yetkisi MSK’ca onaylanmış bir kurumun yapacağı yeterlilik sınavını başarıyla
geçmek zorunda olacaktır.
Sınav ve belgelendirme sistemine ilişkin düzenlemeler önümüzdeki dönemde MSK
tarafından belirlenecektir.
Meslek Analiz Çalışması sırasında, alan uzmanları tarafından genel tutum ve
davranışlar sıralanmıştır. Ancak, bu hususlar sınav ve değerlendirmede esas
alınmayacaktır..
