TÜRKİYE'DE KARİKATÜR, ÇİZGİ ROMAN VE ÇİZGİ FİLM ZAMANDİZİNİ
(Kıbrıs Türk Toplumundaki gelişmelerle birlikte)
1839
Mustafa Reşit Paşa tarafından Gülhane Hattı Hümayunu (Tanzimat Fermanı) adlı
bildirgenin okunması. (Bunun Türk tarihinde Tanzimat Dönemi adıyla bilinen
dönemi başlatması, basın yaşamını canlandırıcı etkiler yapması, ilk gazete ve
dergilerin bu dönemde yayınlanmaya başlaması, bunların görsel gereç olarak çizim
ve resimlerden yararlanmaları, bir süre sonra da çizgili gülmece türlerinin
yaygınlaşmaya başlaması)
1852
Hovsep Vartanyan Paşa tarafından Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde
yayınlanan ilk gülmece dergisi olan Boşboğaz Bir Adem adlı derginin
çıkartılması, karikatürlerinin de büyük bir olasılıkla yayımcısı tarafından
çizilmesi. (Türkiye'deki ilk gülmece dergilerinin Ermeniler tarafından
çıkarılması, bu nedenle de ilk karikatürcülerin çoğunlukla Ermeni kökenli
olması)
1858
Ceza yasasının 139. maddesinde "..Genel adaba aykırı olarak yazı ve şiirle şaka
ve yergiye dair şeyleri veyahut edepsizce resim ve tasviri basan ve bastıran ve
yayınlayan kimselerden bir mecidiye altından beş mecidiye altına kadar para
cezası alınır ve yirmi dört saatten bir haftaya kadar hapsolunur.." denmesi.
1867
İlk karikatürlerin Ayine-i Vatan adlı gazete / dergide yayınlanması. (Bu gazete
/ derginin adının daha sonra İstanbul olması)
1870
İstanbul'da 1868'den beri yayınlanmakta olan Terakki gazetesinin aynı adı
taşıyan bir gülmece eki vermeye başlaması, böylece abonelere parasız verilen,
abone olmayanlara da parayla satılan bu ekin ilk Türk gülmece dergisi olması.
(Bu derginin önce karikatür benzeri resimlere (vinyet), 1871'de de karikatüre
tam sayfa yer vermeye başlaması)
12 Kasım'da Teodor Kasap tarafından Diyojen adlı gülmece dergisinin çıkartılmaya
başlaması. (Gülmece dergilerinin çıkmasıyla karikatürün gazete ve dergilerin
dışında bir yayın ortamı bulması. Diyojen'de ilk karikatürün yayınlanması: 23
Kasım 1870. Derginin kapatılması: 1873)
1873
Çıngıraklı Tatar adlı gülmece dergisinin çıkmaya başlaması. (Derginin
karikatürcüsü: K. Opçanadassis)
Hayal adlı gülmece dergisinin çıkmaya başlaması. (Derginin karikatürcüleri:
Nişan G. Berberyan, Santr, Ali Fuat Bey ve başkaları)
1876
Mehmet Tevfik tarafından Çaylak adlı gülmece dergisinin çıkartılmaya başlaması.
(Derginin karikatürcüsü: Ali Fuat Bey)
Bu yıl çıkmaya başlayan Meddah dergisinde ilk renkli karikatürlerin
yayınlanması.
1877
Nişan Berberyan'ın bir karikatürü nedeniyle Hayal dergisinin kapatılması ve
derginin sahibi olan Teodor Kasap'ın üç yıl hapis cezasına çarptırılması.
("..Nedir bu hal Karagöz?.." diye soran Hacivat'a elleri ve ayakları bağlı olan
Karagözün "..Kanun dairesinde serbesti Hacivat!.." diye yanıt verdiğini gösteren
ve Kanun-u Esasinin (anayasanın) "..Matbuat kanun dairesinde serbesttir.." diyen
12. maddesine gönderme yapan karikatür. Bunun bu dönemde pek çok örneği görülen
yasaklamaların en ünlülerinden biri olması)
1878
2. Abdülhamit'in Meclis-i Mebusan'ı kapatıp tek adam yönetimini başlatması.
(Basın, özellikle de gülmece dergileri açısından otuz yıl sürecek bir yasaklar
döneminin başlaması. Türk çizgili gülmecesinin bir ölçüye kadar yurt dışında
yayınlanan dergi ve gazetelerde sürdürülmesi)
1880-90
1922'de yalnızca sekiz gün hariciye nazırlığı (dışişleri bakanlığı) görevinde
bulunmuş olan Yusuf (Franko) Paşa'nın (1855-1933) dışişleri bakanlığındaki
görevi sırasında çizdiği politik içerikli ve portre ağırlıklı karikatürlerini
bir albümde toplaması. (Bu albümün ABD'li bir araştırmacı olan J. C. Hurewitz
tarafından bulunması, Wendy Bueln adlı bir yazar tarafından da Horizon adlı
dergide yayınlanması. W. Bueln'in yazısının Aydın Dokur tarafından yapılan
çevirisinin 1969'da Hayat Tarih Mecmuası'nda (sayı 8) yayınlanması. Bu
karikatürcünün Türkiye'de Turhan Selçuk ("İlk Türk Karikatürcülerinden Yusuf
Bey", Yeni Edebiyat, sayı 1, 1969) ve Hıfzı Topuz ("Yusuf Franko Paşa'nın 19.
Yüzyılda Çizdiği Karikatürler Yeni Keşfedildi", Milliyet Sanat Dergisi, sayı
221, 1977) ve Turgut Çeviker ("Yusuf Franko Paşa: Amerikalı Bir Tarihçinin
Bulduğu Osmanlı Karikatürcüsü", Gelişim Sürecinde Türk Karikatürü 1, 1986)
tarafından da tanıtılması.)
1883
İstanbul'da Sanayi-i Nefise Mektebinin (daha sonraki Güzel Sanatlar Akademisi,
bugünkü Mimar Sinan Üniversitesi) açılması. (Bu okulun mühendis ya da asker
okullarından sonra doğrudan çağdaş resim eğitimi veren ilk eğitim kuruluşu
olması, pek çok çizerin bu okuldan yetişmesi.)
1894
Delemak Ekserciyan'ın ölümü. (Doğ: 1840.)
1896
Kıbrıs'da Kokonoz adlı gülmece dergisinin yayınlanmaya başlaması. (Kıbrıs Türk
toplumu tarafından yayınlanan ilk gülmece dergisi. Yayınlayan, sahibi ve
başyazarı: Ahmet Tevfik Efendi. Derginin adının 1897'de Akbaba olarak
değiştirilmesi. Yayın yaşamı kısa süren derginin 1910'da yeniden Kokonoz adıyla
kısa bir süre çıkması)
1905
Diyojen, Çıngıraklı Tatar, Hayal gibi ilk gülmece dergilerinin yayınlayıcısı
olan Teodor Kasap'ın ölümü. (Doğ: 1835)
1907
Tanzimat döneminin önde gelen karikatürcülerinden olan Nişan G. Berberyan'ın
ölümü. (Doğ: 1842)
1908
İkinci Meşrutiyet döneminin başlaması. (Öteki özgürlüklerin yanı sıra basın
özgürlüklerinin de genişlemesi, çok sayıda yeni gazete ve derginin çıkması,
gülmece dergilerinde de büyük bir sayısal çoğalmanın yaşanması. Bu dergilerin
karikatürü anlatım aracı olarak daha çok kullanır olmaları. Türk karikatüründe
portre karikatürünün yaygınlık kazanmaya başlaması. Dönemin en önemli
dergilerinden biri: Kalem. Öteki Karagöz, kapanışı: 1939)
1909
İkinci Meşrutiyet döneminin en ünlü karikatürcüsü Cemil Cem'in bir karikatür
albümü yayınlaması. (İlk Türk karikatür albümü.)
1908-1911
Sedat Nuri İleri'nin Belçika'da Gembloux Yüksek Tarım Mühendisliği Okulunda
öğrencilik yaparken, aynı okulda okuyan dayısının oğlu Ali Dino ile birlikte bir
öğrenci gülmece dergisi olan La Barbe (Sakal) adlı dergiyi yayınlaması. Gene
aynı yıllarda bu ülkenin Gan kentinde öğrenciler arasında düzenlenen
Uluslararası Yarışmalı Karikatür Sergisine katılması ve birincilik ödülünü
kazanması.
1910
Cemil Cem Bey'in kendi adını taşıyan Cem gülmece dergisini çıkarmaya başlaması.
(Balkan Savaşında alınan yengi nedeniyle kendi kendine kapanma kararı alan bu
derginin 1927'de kısa bir süre için yeniden yayınlanması ve 1928'de kapanması.)
1918
Sedat Simavi'nin bir karikatür sergisi açması ve burada gösterilen yapıtlarını
Yeni Zenginler adlı kitapta toplaması. (İlk Türk karikatür sergisi.)
Sedat Simavi'nin Harp Fakirleri adlı karikatür albümünün yayınlanması.
1919
Damat Fahri Bey'in ölümü. (Doğ: 1881.)
1920
Sedat Simavi'nin Kadınlar Saltanatı adlı karikatür albümünün yayınlanması.
1921
Cemil Cem Bey'in Sanayi-i Nefise Mektebi (sonra Güzel Sanatlar Akademisi, bugün
Mimar Sinan Üniversitesi) müdürlüğüne atanması. (1924'e kadar.)
1922
Ozan ve yazar Yusuf Ziya Ortaç tarafından Akbaba adlı gülmece dergisinin
çıkartılmaya başlaması. (Derginin 1930'da kapandıktan sonra 1933'de yeniden
yayınlanması. 1949'da ikinci kez kapanması. 1952'de yayınlanmaya başlamasından
sonraki son kapanışı: 1977'de.)
1923
Türkiye Cumhuriyetinin kurulması. (Aralarında basın ve yayın araçlarını,
dolayısıyla da yazılı ve çizili gülmeceyi etkileyen harf devrimi gibi
devrimlerin bulunduğu hızlı çağdaşlaşma döneminin başlaması, bunun da çağdaş
anlatım ve yaratı türleri olan karikatür ve çizgi roman gibi sanatların
yaygınlaşmasını sağlaması.)
1927
Cemil Cem Bey'in Cem adlı gülmece dergisini ikinci kez çıkarmaya başlaması.
(Aynı yıl içinde bu dergide yayınlanan "Ah, bir vergisiz memleket olsa!.." ve
"Dervişin fikri ne ise zikri de odur" başlıklı karikatürlerden birinin hükümete
karşı, ötekinin de toplumun ahlak anlayışına aykırı görülmesi ve Cemil Cem'in
yargı önüne çıkarılması, 1,5 yıl süren yargı süreci sonunda 1929'da yapıtlarında
suç öğesi bulunmadığı saptanan bu ünlü ve değerli karikatürcünün aklanması.)
İkinci Meşrutiyet dönemi karikatürcülerinden Halit Naci Beyin ölümü. (Doğ: 1875)
1928
Yeni Türk abecesinin benimsenmesi. (Kısa erimli etkisi: Yeni harflere
alışılıncaya kadar geçen süre içinde gazete ve dergilerin satışlarının
azalmaması için kimi önlemler alması, bu arada karikatüre de daha çok yer
vermeye başlamaları. Uzun erimli etkisi: Okuma yazmayı kolaylaştırdığından daha
çok dergi ve gazetenin yayınlanmasına, dolayısıyla da karikatür ve çizgi roman
için daha çok yayınlanma olanağı yaratması.)
Cemal Nadir Güler'in Akşam gazetesinde çalışmaya başlaması ve "Hicret" (Göç)
başlıklı karikatürünün yayınlanması. (Yeni Türk abecesinin benimsenmesinden
sonra eski harfleri başlarını almış giderken gösteren bu karikatürün büyük ilgi
görmesi ve Atatürk devrimlerinin simgelerinden biri olarak benimsenmesi.)
1929
Çocuk Sesi adlı derginin yayınlanmaya başlaması.
1930
Sait Hikmet'in ölümü. (Doğ: 1883.)
1932
Avusturya'da bir Türk karikatür sergisinin açılması. (Yurt dışında açılan ilk
Türk karikatür sergisi. Katılanlardan biri: Sedat Nuri İleri.)
Cemal Nadir Güler'in Amcabey'e Göre adlı karikatür albümünün yayınlanması. (Bu
kitabın cumhuriyet döneminde çıkan ilk karikatür kitaplarından biri olması.)
1933
Yusuf Franko Paşa'nın ölümü. (Doğ: 1855.)
1934
İzzet Ziya Turnagil'in ölümü. (Doğ: 1880.)
Sedat Simavi tarafından Karikatür adlı gülmece dergisinin yayınlanmaya
başlaması. (1948’e kadar.)
Afacan adlı çocuk dergisinin çıkması.
İlk Türk çizgi romancılarından Orhan Tolon'un Zıp Zıp ve Arkadaşları adlı çizgi
romanının Çocuk Sesi dergisinde yayınlanmaya başlaması.
1935
Afacan ve Çocuk Sesi dergilerinde Baytekin (Gordon), Bayçetin (Jungle Jim),
Birik Birad (Brick Bradford) gibi çizgi romanların yayınlanmaya başlaması.
1936
Akşam gazetesi tarafından okuyucuları arasında bir karikatür yarışmasının
düzenlenmesi. (Bu yarışmaya katılanlara armağan olarak verilmek üzere Cemal
Nadir Güler tarafından tümüyle yazısız karikatürlerden oluşturulan bir kitabın
hazırlanması.)
1937
İngiltere kralının taç giyme töreni nedeniyle düzenlenen etkinlikler içinde
Ramiz Gökçe, Münif Fehim Özarman ve Necmi Rıza Ayça tarafından Londra'da bir
karikatür sergisi açılmasının da bulunması.
1938
Cemal Nadir Güler ve Ramiz Gökçe'nin karikatür sergileri açmaları.
Ali Dino'nun ölümü. (Doğ: 1891.)
1939
Sedat Nuri İleri'nin Paris'te bir karikatür sergisi açması.
İkinci Meşrutiyetin duyurulmasıyla birlikte yayınlanmaya başlamış olan Karagöz
dergisinin kapanması.
İstanbul'da Binbir Roman Dergisi adlı çizgi roman dergisinin yayınlanmaya
başlaması. (Derginin çizgi romanlara o zamana kadar görülmemiş bir düzey olan %
90 oranında yer vermesi, bu nedenle de birden bire çok tutularak kimi sayıları
için ikinci hatta üçüncü baskılar yapmak zorunda kalması.)
Çocuk Sesi ve Afacan adlı çocuk dergilerinin birleşmeleri.
1940
Ali Ulvi Ersoy'un ilk karikatürünün yayınlanması. (Daha ilerde "1950 Kuşağı"
olarak adlandırılacak olan çağdaş Türk karikatürcülerinin ilk yapıtlarını
vermeye başlamaları.)
1941
İstanbul'da bir Türk karikatür sergisinin düzenlenmesi.
1943
Sedat Nuri İleri'nin ölümü. (Doğ: 1888)
Çocuk Haftası adlı derginin çıkmaya başlaması.
1945
Kazım Taşkent tarafından Doğan Kardeş adlı çocuk dergisinin kurulması. (Bu
dergide başta Cemal Nadir Güler olmak üzere çeşitli sanatçıların kapak resmi,
resimleme, çizgi roman ve karikatürlerinin yayınlanması, nitelikli çalışmalara
önem verilip okuyucuların özendirilmesi nedeniyle pek çok çağdaş Türk
karikatürcüsünün ilk yapıtının bu dergide yayınlanması, derginin okuyucuları
arasında bir karikatür yarışması düzenlemesi, bir bölümü de nitelikli Avrupa
yapımı olan çizgi romanlar yayınlaması. 1975'de kapanan derginin 1988'de yeniden
çıkmaya başlaması, yayınladığı kitaplar arasında nitelikli çizgi romanların da
yer alması.)
Eflatun Nuri Erkoç'un Akbaba'da yayınlanan ilk karikatürlerinin çizgisinin "çok
Batılı" olduğu gerekçesiyle eleştirilmesi, bu karikatürcünün yapıtlarının Aydede
dergisinde "Fransız karikatürü" notuyla yayınlanması. (Özellikle Steinberg'den
etkilenen çağdaş çizerlere tepki gösterilmesi.)
1946
Aziz Nesin ile Sabahattin Ali (daha sonra da Rıfat Ilgaz) tarafından Marko Paşa
adlı gülmece dergisinin çıkartılması, bu derginin toplumcu bir yaklaşımla
politik eleştiriler yapması, karikatüre sınıfsal özellikler açısından yaklaşan
Mim (Mustafa) Uykusuz'un bu dergide yayınlanan yapıtlarıyla ün kazanması. (Bu
derginin çok tutularak zaman zaman 60 000'e ulaşan bir baskı sayısı sağlaması.
Yöneticilerin tepkisini çekerek çeşitli zamanlarda kapatılan derginin Merhum
Paşa, Malum Paşa, Yedi-Sekiz Hasan Paşa, Öküz Paşa, Bizim Paşa, Ali Baba, Medet
gibi adlarla da yayınlanması. 1988'de Çınar yayınları tarafından bu derginin bir
sayısının tıpkı basımının yapılması ve 7. Kitap Fuarında dağıtılması. 1992'de
gene aynı yayınevinin 10. kuruluş yıldönümü nedeniyle Marko Paşa ve Hür Marko
Paşa adlı tıpkıbasımları çıkarması.)
Mehmet Tekdal, Sururi Gümen, Firuz, Ayhan Erer, Şahap Ayhan gibi çizerlerin
çizgi roman çalışmalarına başlamaları.
1947
Cemal Nadir Güler'in ölümü. (Doğ: 1902. Türk karikatürünün klasik döneminin önde
gelen bu çizeri tarafından Amcabey, Akla Kara, Dedeyle Torun, Dalkavuk, Salomon
gibi çizgi romanların ve dizilerin yaratılmış olması.)
-İtalya'nın Bordighera kentinde ilk karikatür yarışmasının düzenlenmesi. (Pek
çok Türk sanatçısının ödüller kazandığı bu yarışmanın uluslararası bir nitelik
alması: 1952.)
1948-1949
İstanbul'daki Güzel Sanatlar Akademisinde (bugün Mimar Sinan Üniversitesi)
öğretim üyesi olan Vedat Ar tarafından yönetilen bir kursta ilk çizgi film
denemelerinin başlaması.
1949
Mim (Mustafa) Uykusuz'un Karikatür Albümü adlı kitabının yayınlanması. (Bu
kitabın yayınlandıktan sonra toplattırılması ve ancak 1952'de serbest
bırakılması.)
1949-1950
Doğan Kardeş adlı çocuk dergisinin okuyucuları arasında Hindistan başbakanı
Pandit Nehru tarafından Türk çocuklarına armağan olarak gönderilen fil yavrusunu
konu alan bir karikatür yarışması düzenlemesi.
1950
İkinci Meşrutiyet dönemi karikatürcülerinden Cemil Cem Bey'in ölümü. (Doğ: 1882)
Gazetelerin pazar eki vermeye başlaması ve bu eklerde karikatür ve çizgi
romanların yer alması. (Hürriyet'de Ratip Tahir Burak'ın Yeni Sabah'da Şahap
Ayhan'ın tarihsel çizgi romanları.)
1951
Pekos Bill adlı haftalık çizgi roman dergisinin yayınlanmaya başlaması. (O
zamana kadarki en nitelikli çizgi roman dergisi olan bu derginin ilk kez aynı
kahramanın serüvenlerinden oluşan bir dergi olması. Bir söylentiye göre sansür
nedeniyle kapatıldığı için Koca Teks adı çıkarak 1950'lerin ortasına kadar
yaşayan derginin 1980-81'de bir süre yeniden yayınlanması.)
Yapımcı Turgut Demirağ tarafından desteklenen ve karikatürcü-desinatör Yüksel
Ünsal yönetimindeki 20 kişilik bir çizer ekibi tarafından gerçekleştirilen
"Evvel Zaman İçinde" adlı çizgi filmin yapılması. (Nasrettin Hoca, Keloğlan
gibi Türk kahramanlarının öykülerini konu alan filmin 30'ar metrelik
parçalarının banyo edilmek üzere gönderildiği ABD'de kaybolması.)
1952
Turhan Selçuk'un "Karikatür Nedir?" başlıklı yazısının Yeni İstanbul gazetesinde
yayınlanması. (Yazıda çağdaş karikatürün ne olduğunun anlatılması ve "çizgiyle
mizah (gülmece) yapma sanatı" sözlerinin ilk kez kullanılması.)
Eflatun Nuri Erkoç'un Londra'da bir karikatür sergisi açması.
1950-A kuşağı karikatürcülerinin bir araya geldiği ilk önemli gülmece dergisi
olan 41 Buçuk'un yayınlanmaya başlaması. (Çıkaranlar: İlhan Selçuk ile Turhan
Selçuk.)
Belçikalı çizgi romancı Herge'in (Georges Remi) yapıtı Tenten'in Doğan Kardeş
dergisinde yayınlanmaya başlaması. (Tintin Kongo'da adlı macera. Avrupa'da
üretilen nitelikli çizgi romanların özenli çeviri ve baskılarla Türkiye'de de
yayınlanmaya başlaması.)
Yelpaze dergisinin bir çizgi romanını kopyaladığı için Hürriyet gazetesini dava
etmesi.
Sermet Muhtar Alus'un ölümü. (Doğ: 1887.)
1953
Orhan Doğu'nun Yunus Nadi Karikatür Yarışmasını kazanması. (1950 kuşağı olarak
adlandırılan karikatürcülerin ilk önemli başarılarından biri. Yarışmanın
ikincisi: Osman Filiz)
Genç kuşak çizerlerinin İstanbul'da karikatür sergileri açması. (Katılanlar:
Ferruh Doğan, Oğuz Aral, Doğan Oğuzyer, Fikret Özelçi, Sinan Bıçakçı, Yalçın
Çetin, Metin Gökçe, Güngör Kabakçıoğlu.)
Güngör Kabakçıoğlu tarafından İstanbul'da bir karikatür sergisinin açılması.
(Türkiye'de ilk kez yalnızca çocukların konu alındığı karikatür sergisi.)
Ratip Tahir Burak'ın çizgi romanlarının Yeni Sabah gazetesinde yayınlanmaya
başlaması.
Sedat Simavi'nin ölümü. (Doğ: 1898. Gazeteciliğe çizer olarak başlayan bu
yayıncının daha sonra gülmece dergileri ve günlük gazeteler yayınlaması.)
Ramiz Gökçe'nin ölümü. (Doğ: 1900. Cemal Nadir Güler ile birlikte klasik Türk
karikatürü döneminin önde gelen adlarından biri olan bu çizerin Tombul Teyze
(ile eşi Sıska Dayı) ve Çömez gibi çizgi romanlar ve diziler yaratmış, gülmece
ve magazin dergileri çıkartmış olması.)
1954
Tef adlı gülmece dergisinin yayınlanmaya başlaması. (Karikatür sekreteri: Altan
Erbulak. Derginin özellikle "1950-A Kuşağı" karikatürcülerinin yapıtlarına yer
vermesi, bunun yanı sıra çağdaş karikatürün nitelikli örneklerini de
yayınlayarak "çizgili gülmece", "çizgiyle gülmece" diye de adlandırılan yazısız
karikatürün öncülüğünü yapması. 1955'de kapanan derginin 1960'da yeniden çıkarak
bir yıl kadar daha yayınlanması.)
Ratip Tahir Burak'ın Yeni Sabah gazetesiyle anlaşamayarak ayrılması nedeniyle
yayınlanmakta olan Bir Yemin Uğruna adlı çizgi romanın Şahap Ayhan tarafından
tamamlanması.
1955
Çağlayan Yayınevi tarafından Tef ve Dünya Karikatüristleri Albümü adlı kitabın
yayınlanması. (Karikatürün çizgiyle gülmece yapmak olduğunu anlatan bir önsöz
ile çağdaş Türk ve dünya karikatürcülerinin tanıtıldığı yapıt.)
Turhan Selçuk ile Ferruh Doğan'ın Türkiye Gazeteciler Cemiyeti tarafından
düzenlenen karikatür yarışmasında ödül kazanmaları. (Gazeteciler Cemiyeti ile
Gazeteciler Sendikası gibi kuruluşların düzenli karikatür yarışmalarının
başlaması. Türkiye Gazeteciler Cemiyetinin Turhan Selçuk'u yılın karikatürcüsü
seçmesi: 1983.)
Çağdaş Türk karikatürcülerinin yapıtlarının yabancı yayınlarda yer almaya
başlaması.
Ratip Tahir Burak'ın "Oldu da Bitti Maşallah" başlıklı karikatürünün Ulus
gazetesinde yayınlanması. (Basını bir sünnet çocuğu, dönemin önde gelen
yöneticilerini de sünnetçi, kirve, vb olarak gösteren bu karikatürün
yöneticilerin tepkisiyle karşılaşması ve çizerinin 18 ay tutuklulukla
cezalandırılması.)
Halim Büyükbulut'un (1931-1967) gene Ulus gazetede yayınlanan bir karikatürü
nedeniyle 14 ay tutukluluk cezasına çarptırılması.
Kıbrıs'lı bir Türk karikatürcüsü olan Ramiz Gökçe'nin (Doğ: 1937) bir karikatür
kitabının yayınlanması. (Kıbrıs Türk toplumunun yayınladığı ilk karikatür
albümü)
1956
Turhan Selçuk'un 1952'den beri İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen
uluslararası karikatür yarışmasında ikincilik ödülü ile Aero Club'un yarışma
sergisinin en iyi karikatürüne verdiği kupayı kazanması. (Türk
karikatürcülerinin yurt dışında yapılan yarışmalara katılmaya başlamaları. Bu
yarışmada Türk gülmece yazarı Aziz Nesin'in yapıtının da birincilik ödülünü
almış olması.)
Ferruh Doğan'ın Asrileşen Köy adlı karikatür kitabının yayınlanması. (Sanatçının
1953'den beri çeşitli gazete ve dergilerde yayınlanan bu karikatürlerinin
1957'de İstanbul 5. Sulh Ceza Yargıçlığı kararıyla toplatılması, bilirkişilerin
kitapta suç bulunmadığını belirtmesi, Ferruh Doğan'ın savunmasının alınmasından
sonra yargılanmasına gerek olmadığının görülmesi ve toplatılmış olan kitabın
geri alınıp satışa çıkarılması. Bu yapıtın 1976 ve 1984'de yeni baskılarının
yapılması.)
İtalyan kökenli Tom Miks dergisinin yayınlanmaya başlaması. (Türkiye'de en
yüksek sevilirlik düzeyini tutturan çizgi roman dergisinin çıkmaya başlaması.
İlk olarak Kara Süvari Bill Kid adlı dergide yayınlanan ve özgün adı Capitan
Miki olan çizgi romanın baş kahramanı için dergilerin kapak resimlerini
hazırlayan Samim Utkun'un ünlü sinema kahramanından esinlenerek önerdiği Tom
Miks adının benimsenmesi. Bu dergiyi kısa bir süre içinde Teksas, Kinova, Teks,
Zagor, Mister No, Alaska gibi öteki çizgi roman dergilerinin izlemesi.)
Nurettin Atalay'ın ölümü. (Doğ: 1928.)
1957
Dünya gazetesi tarafından açılan bir karikatür yarışması sonunda seçilen 7
karikatürün Edinburg Festivali nedeniyle düzenlenen bir yarışmaya gönderilmesi.
(Festival komitesinin bu karikatürlerin Türk karikatürcüleri tarafından
çizilemeyeceği, başka bir yerden kopya edilmiş olabileceği gerekçesiyle bu
yapıtları yarışma dışı bırakması.)
Turhan Selçuk’un İtalya'nın Bordhigera kentinde düzenlenen karikatür
yarışmasında ikincilik ödülünü, Nehar Tüblek'in de başarı ödülünü kazanmaları.
Turhan Selçuk'un Milliyet gazetesinde Abdülcanbaz adlı çizgi romana başlaması.
(İlk öyküleri Aziz Nesin ve Rıfat Ilgaz tarafından yazılan çizgi romanın daha
sonra tümüyle Turhan Selçuk tarafından hazırlanması. Belli bir sevilirlik
düzeyine ulaşan çizgi romanın 1970'lerin ve 1980'lerin başında iki ayrı dizi
biçiminde yayınlanması, 1970'lerde tiyatroya da uyarlanması.)
Süpermen adlı çizgi romanın haftalık Pazar dergisinde Uçan Adam adıyla
yayınlanmaya başlaması. (1938'de Jerry Siegel ve Joe Shuster tarafından
yaratılan çizgi romanın çizeri: Wayne Boring.)
Mıstık (Mustafa Eremektar) tarafından ilk öncülleri Doğan Kardeş'de yayınlanan
Taş Devri dizileri gazetelerde yayınlanmaya başladı.
1958
Superman adı altındaki ilk derginin yayınlanması. (Ceylan yayınları tarafından
çıkarılan derginin 50 sayı çıkması, 1963'de bu serüvenlerin ikinci baskısının
yayınlanması, ayrıca yeni maceralarının da çıkması.)
Resimlerle Hikayeler adlı derginin çıkmaya başlaması.
Zeki Cemal Bakiçelebioğlu'nun ölümü. (Doğ: 1900.)
1959
Kaan adlı resimli romanın yayınlanmaya başlaması. (Akşam gazetesinde yayınlanan
bu romanın yazarı: Aptullah Ziya Kozanoğlu, çizeri: Suat Yalaz. Bu resimli
romanın daha sonra Suat Yalaz tarafından yaratılan Karaoğlan adlı çizgi romanın
öncülü olması. Kaan'ın film olarak yapılması: 1962)
Çapkın Hırsız ve Utanmaz Adam gibi dizilerin yayınlanması.
1960
Ali Ulvi Ersoy'un "Uçtu uçtu" adlı karikatürünün yayınlanması. (Yeryüzünün
zorbalıklarıyla ünlü diktatörlere bile kalmadığını göstererek dönemin
yöneticilerini eleştiren bu karikatürün yöneticilerin tepkisini çekmesi, onu
yayınlayan Cumhuriyet gazetesinin kapatılmasına, karikatürcüsü için de
soruşturma açılmasına karar verilmesi, 27 Mayıs Devrimi üzerine soruşturmanın
durması ve bu karikatürün 27 Mayıs hareketinin simgelerinden biri durumuna
gelmesi.)
İstanbul Gazeteciler Cemiyeti yarışmasında Yalçın Çetin'in karikatür birincisi
seçilmesi.
Türk karikatürünün durgun bir döneme girmesi. (Görece az sayıda yeni çizerin
yetişmesi, gazete ve dergilerin yabancı karikatürlere yer vermesi,
karikatürcülerin daha çok yeni çıkmaya başlayan sol eğilimli dergilerde
düşüncelerini dile getirmeleri, 1950 kuşağı karikatürcülerinin tiyatro,
pantomim, çizgi roman, çizgi film, seramik, sinema gibi yaratı alanlarına
yönelmeleri.)
1961
Daha önce Kurucu Meclis'e de girmiş olan Ratip Tahir Burak'ın Cumhuriyet Halk
Partisi milletvekili seçilmesi. (1965'e kadar. İlk kez bir Türk çizerinin
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olması.)
Türk karikatürcülerinin çizgi film çalışmalarına yönelmesi. (Daha önce Cemal
Nadir Güler tarafından da denenmiş olmasına karşın sürdürülmemiş olan bu
alandaki çalışmaların Türk karikatürünün durgun bir döneme girmesi nedeniyle
yeniden ele alınması. Tanıtmacılığın gelişmesiyle önce reklam amaçlı, daha sonra
da konulu kısa çizgi filmler üretilmesi. Yalçın Tüzecan (Sade Yalçın), Ali Ulvi
Ersoy, Bedri Koraman ve Mıstık (Mustafa) Eremektar tarafından "Kare Reklam" adlı
şirketin kurulması. Oğuz Aral, Tekin Aral ve Ferruh Doğan tarafından kurulan
tanıtmacılık şirketinde kısa reklam filmlerinin yanı sıra aralarında Koca
Yusuf, Bu Şehr-i Stanbul, Direklerarası, Ağustos Böceği ile Karınca gibiler de
bulunan çizgi filmlerin gerçekleştirilmesi.)
Suat Yalaz tarafından yaratılan Karaoğlan adlı çizgi romanın yayınlanmaya
başlaması. (Karaoğlan'ın dergi olarak yayınlanmaya başlaması: 1963, sinema
filmi olarak yapılması: 1965)
İtalya'nın Tolentino kentinde iki yılda bir olmak üzere bir karikatür yarışması
düzenlenmeye başlaması. (Türk karikatürcülerinin de ödüller kazandığı bu
yarışmaların ünlü İtalyan gülmececisi Cesare Marcorelli’nin anısını yaşatmak
amacıyla düzenlenmesi.)
1962
Turhan Selçuk’un İtalya'da Bordighera’da yapılan karikatür yarışmasında Altın
Palmiye ödülünü, Ali Ulvi, Ferruh Doğan, Nehar Tüblek, Mim (Mustafa) Uykusuz,
Tonguç Yaşar ve Zeki Beyner'in Senato armağanını kazanmaları.
1963
Nehar Tüblek'in İtalya'nın Bordhigera kentinde düzenlenen karikatür yarışmasında
"Gümüş Hurma" ödülünü kazanması.
Turhan Selçuk'un İtalya'nın Milano kentinde yayınlanan ve 1780'den günümüze
kadar gelmiş geçmiş 273 yazar ile 264 karikatürcüyü kapsayan Enciclopedia
dell'Umorismo adlı ansiklopedik yapıtta yer alması.
Bedri Koraman tarafından yaratılan Cici Can adlı çizgi romanın sinema filmi
olarak canlandırılması. (Bu çizgi romanın Milliyet gazetesinde yayınlanmaya
başlaması: 1955.)
1964
Semih Balcıoğlu'nun "Üç Boyutlu Karikatürler" adını verdiği seramik
çalışmalarını İstanbul ve Ankara'da sergilemesi. (Bir Türk karikatürcüsünün ilk
kez üç boyutlu karikatür denemeleri yapması. Balcıoğlu'nun benzer çalışmalardan
oluşan öteki sergileri: 1965 ve 1966'da.)
Kozma Togo'nun ölümü. (Doğ: 1895)
1965
Nehar Tüblek'in İtalya'nın Tolentino kentinde yapılan uluslararası karikatür
yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Ayhan Başoğlu tarafından yaratılan Malkoçoğlu adlı çizgi romanın yayınlanmaya
başlaması.
1966
Erdoğan Özer'in Kanada’nın Montreal kentinde düzenlenen Üçüncü Uluslararası
Karikatür Yarışmasında büyük ödülü kazanması. (Bu karikatürün Burhan Solukçu
tarafından 28.6.1962 tarihli Akbaba’da yayınlanan karikatürüyle benzerlikleri
olduğu söylentileri üzerine Erdoğan Özer’in onu daha önce Zübük dergisinde
yayınlamış olduğunu kanıtlayarak tartışmalara son vermesi.)
Bir Türk gazetecisinin önayak olmasıyla Paris Türk Kulübünün aracılığıyla Paris
Güzel Sanatlar Akademisi salonunda bir yurt dışı toplu karikatür sergisinin
gerçekleştirilmesi.
Halim Büyükbulut'un ölümü. (Doğ: 1931.)
Ali Sami Boyar'ın ölümü. (Doğ: 1880.)
1967
Korku adlı çizgi roman dergisinin çıkmaya başlaması.
1968
Nehar Tüblek’in İtalya’nın Bordhigera kentinda düzenlenen karikatür yarışmasında
Altın Hurma ödülünü kazanması.
Kanada'da yapılan Montreal uluslararası karikatür yarışmasında Türk
karikatürcülerinin yapıtlarının yılın albümüne alınması. (Albüme giren çizerler:
Dördüncülük ödülünü kazanan Nehar Tüblek, Nezih Danyal, Kutlu, Atilla Süer,
Semih Balcıoğlu, Ferruh Doğan, Zeki Beyner, Yurdagün Göker, Erdoğan Bozok, Ali
İhsan Korur.)
Günaydın gazetesinin gülmece eki olan Ustura dergisi tarafından Nasrettin Hoca
Armağanı Karikatür Yarışmasının düzenlenmesi. (Sıralamanın okuyucu oylarıyla
belirleneceği bildirilen yarışmanın gördüğü büyük ilgi üzerine süresinin
uzatılması. Ümit Celbiş'in birinci, Nurhan Tunçöz'ün ikinci, Abdullah Orhan'ın
üçüncü seçilmeleri. Sencan Güngör, Mehmet Kurçaloğlu, Yücel Tanyeri, Engin
Yüksel, Taner Özgüç, Tamer Tanyeri, Ayhan Demirkan'ın bundan sonraki sıraları
almaları.)
Ref'i Cevat Ulunay'ın ölümü. (Doğ: 1890.)
1969
İstanbul'da Ferit Öngören, Turhan Selçuk ve Semih Balcıoğlu tarafından
Karikatürcüler Derneğinin kurulması. (Derneğin ilk başkanı: Semih Balcıoğlu. 12
Eylül 1980'den sonra çalışması durdurulan derneğin Haziran 1984'de topladığı
genel kurulundan sonra yeniden çalışmaya başlaması.)
Nehar Tüblek'in İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen uluslararası karikatür
yarışmasında Altın Palmiye birincilik ödülünü kazanması.
Nehar Tüblek’in Yugoslavya'nın (bugünkü Makedonya) Üsküp kentinde düzenlenen
karikatür yarışmasında birincilik ödülünü kazanması. (Aynı yarışmada Semih
Balcıoğlu’nun ikincilik ödülünü alması.)
Türk karikatürcülerinin Kanada'da yapılan uluslararası Montreal karikatür
yarışmasına katılmaları. (Yarışmaya katılan çizerler: Nehar Tüblek, Meray Ülgen,
Erdoğan Özer, Ferruh Doğan, Zeki Beyner, Yurdagün Göker, Erdoğan Bozok.)
Tonguç Yaşar'ın kısa metrajlı çizgi filmi "Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü?" ile
Adana 3. Altın Koza festivalinde seçici kurul özel ödülünü kazanması.
Tan Oral'ın "Cumartesi Pazar" adlı filmini gerçekleştirmesi.
Metin Şanlı'nın ölümü (Doğ: 1945)
1970
Semih Balcıoğlu’nun İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen uluslararası
karikatür yarışmasında üçüncülük ödülünü kazanması.
Karikatürcüler Derneği tarafından ilk toplu serginin gerçekleştirilmesi. (Türk
karikatürünün 100. yılı nedeniyle açılan serginin "100. Yıl Sergisi" adını
taşıması. Aynı yıl derneğin yayını olan Başlangıcından Bu Yana Türk Karikatürü
adlı kitabın çıkması.)
Türk karikatürünün başlangıcı olarak benimsenen 1870 yılından bu yana yüz yıl
geçmiş olması nedeniyle İstanbul'da "Çizgi Sanatının 100. Yılı" konulu bir
toplantının düzenlenmesi. (Toplantıyı yöneten: Sadun Tanju, katılanlar: Mim
(Mustafa) Uykusuz, Ferruh Doğan, Semih Balcıoğlu, Oğuz Aral, Nehar Tüblek,
Mıstık (Mustafa Eremektar), Eflatun Nuri Erkoç, Yalçın Çetin, Tan Oral, Ruhi
Görüney, İsmail Biret, Metin Şanlı, Mesut Yavuz, Turhan Selçuk, Zeki Beyner,
Meray Ülgen, İbrahim Ersaraç.)
Daha önce de karikatüre çeşitli biçimlerde yer vermiş olan mimarlık
dergilerinden biri olan TMMOB Mimarlar Odası yayını Mimarlık dergisinin bu yılki
birinci sayısında "İmarname" başlığı altında yerli ve yabancı karikatürlere yer
vermesi. (Kimi Türk sanatçılarının buna özgün yapıtlarla katkıda bulunmaları.
Mimarlık ve kent düzenlemesi konusunda toplam 26 dergi sayfası karikatürün
yayınlanması.)
Cafer Zorlu'nun bir karikatürünün gazetecilik yarışmasında birincilik ödülünü
kazanması. (Türkiye'de ilk kez bir kadının bakan olmasını konu alan karikatür.)
Tonguç Yaşar'ın hazırladığı "Amentü Gemisi" ile Tan Oral'ın hazırladığı "Sansür"
adlı çizgi filmlerin TRT ödülleri kazanmaları.
Hisar kısa film yarışmasının yapılması. (Engin İnal'ın çizgi filmi "Silgi",
Gönül ve Orhan Taylan'ın kukla filmi "Lingo Lingo Şişeler" adlı yapıtlarının bu
yarışmada gösterilmesi.)
1971
Turhan Selçuk'un Türkiye Sanatçılar Birliği tarafından "Halkın Sanatçısı"
seçilmesi ve ödüllendirilmesi.
Meral Simer'in Yugoslavya'nın Üsküp kentinde düzenlenen uluslararası "İnsan
Nereye Gidiyor?" konulu karikatür yarışmasında ikincilik ödülü olan Gümüş Plaket
armağanını kazanması. (Kadın karikatürcülerin yurt dışındaki ilk önemli
başarılarından biri. Aynı yarışmada İbrahim Ersaraç’ın özel ödül kazanması.)
Ferruh Doğan’ın İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen uluslararası karikatür
yarışmasında üçüncülük ödülünü kazanması.
Oğuz Turan'ın Ankara Gazeteciler Cemiyetinin düzenlediği yarışmanın karikatür
dalında birincilik kazanması.
APS Comics adlı kuruluşun kurulması. (Bu kuruluş aracılığıyla Türk çizerlerinin
yurt dışına, özellikle de Almanya'ya çizgi roman yapma olanağını bulmaları.)
1972
Oğuz Aral'ın 1970'den beri Günaydın gazetesinin gülmece köşesi olarak
hazırladığı Gırgır'ı bağımsız dergi biçiminde yayınlamaya başlaması. (Bu
derginin o zamana kadarki en başarılı Türk gülmece dergisi durumuna gelmesi ve
en yüksek döneminde 500 000'lik bir baskı sayısına ulaşması, çizgi roman anlatım
özelliklerinden yararlanan karikatür anlayışının öncüsü olması, yeni karikatürcü
ve çizgi romancıların yetişmesini özendirici tutumuyla bu sanatlara karşı
özellikle gençler arasında büyük ilgi duyulmasını sağlaması, genç çizerlerin
yapıtlarının yer aldığı "Çiçeği Burnunda Karikatürcüler" köşesinde yayınlanan
amatör çalışmaların eleştirilmesi, böylece bu alandaki ilk eleştiri
denemelerinin başlaması, derginin ulaştığı sevilirlik düzeyiyle baskı sayısı
açısından yeryüzünde Amerikan Mad ve Rus Krokodil dergilerinden sonraki üçüncü
gülmece dergisi olma başarısını göstermesi. Derginin el değiştirmesi üzerine
Oğuz Aral'ın yöneticiliğinin sona erişi: 1989.)
Süavi Süalp tarafından Salata adlı gülmece dergisinin çıkartılmaya başlaması.
(Okuyucu olarak büyüklere seslenmesine karşın anlatım aracı olarak çizgi roman
tekniklerini kullanan bir dergi. Önceleri haftalık olarak yayınlanan derginin
daha sonra boyut değiştirip kitapçık olarak bir süre daha çıkması.)
Ferruh Doğan'ın Belçika'nın Knokke-Heist kentinde düzenlenen karikatür
yarışmasında birincilik ödülünü kazanması. Tonguç Yaşar'ın da aynı yarışmanın
spor karikatürü dalında birincilik kazanması. (Knokke-Heist yarışmasının
1961’den beri düzenli olarak düzenleniyor olması.)
Ferruh Doğan, Tonguç Yaşar ve Meral Simer’in Yugoslavya'nın (bugünkü Makedonya)
Üsküp kentinde düzenlenen karikatür yarışmasında ikincilik ödülünü kazanmaları.
Semih Balcıoğlu ile Ferruh Doğan'ın Yugoslavya'nın Üsküp kentinde birer
karikatür sergisi açmaları.
Tonguç Yaşar'ın hazırladığı "Yaşa Donkişot" adlı çizgi filmin Darüşşafaka
Sinema Kulübü tarafından düzenlenen Birinci Uluslararası Kısa Filmler
Şenliğinde en iyi film ödülünü kazanması.
Turhan Selçuk'un 1957'den beri çizdiği çizgi romanın kahramanı Abdülcanbaz'ın
Genco Erkal yönetimindeki Dostlar Tiyatrosu tarafından oyunlaştırılarak sahneye
konması. (Abdülcanbaz: Ahmet Mekin, Gözlüklü Sami: Genco Erkal, Sürmegöz İhsan:
Mehmet Akan, Karanfil Hoca: Zihni Küçümen, müzik: Arif Erkin, dekor: Turhan
Selçuk, Evcimen Perçin)
Milliyet Sanat dergisinin .. sayısında "Çağımızın Bir Sanatı: Resimli Romanlar"
başlığı altında çizgi roman konulu yazılara yer vermesi.
Milliyet Çocuk dergisinin çıkmaya başlaması. (Zaman zaman ara vermesine karşın
bu derginin 1990'lara kadar yayınını sürdürmesi.)
1973
Ferruh Doğan ile Orhan Özdemir'in İtalya'nın Bologna kentinde düzenlenen Çizgi
Mizah ve Grafik yarışmasında birincilik ödülünü kazanmaları.
Ferruh Doğan ile Semih Balcıoğlu'nun İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen
karikatür yarışmasında birincilik ödülü olan "Altın Palmiye"yi kazanmaları.
Semih Balcıoğlu'nun Ancona'da düzenlenen uluslararası karikatür yarışmasında
birincilik ödülü kazanması.
Erdoğan Bozok'un Bulgaristan'ın Gabrovo kentinde düzenlenen 6. Uluslararası
Altın Ezop Karikatür ve Satirik Heykel Biennalinin (iki yılda bir yapılan sanat
şenliği) karikatür dalında büyük ödül olan Altın Ezop'u kazanması.
Nehar Tüblek’in İtalya'da düzenlenen Marostica Uluslararası Karikatür ve Grafik
yarışmasında özel ödül kazanması.
Faruk Özkurt, Şadi Dinççağ, Ali Ulvi Esroy’un Yugoslavya'nın Saraybosna kentinde
düzenlenen karikatür yarışmasında özel ödül kazanmaları.
Mahmut Akgün’ün Belçika'nın Knokke-Heist kentinde düzenlenen uluslararası
karikatür yarışmasında ikincilik ödülünü kazanması.
Semih Balcıoğlu ve Ferit Öngören tarafından hazırlanan 50 Yılın Türk Mizah ve
Karikatürü adlı kitabın yayınlanması. (Yapıtın Semih Balcıoğlu tarafından
hazırlanan çizgili gülmece bölümünde Türk karikatürü ile karikatürcülerine
ilişkin bilgilerin bulunması. Bu bölümün genişletilmiş ve güncelleştirilmiş
ikinci baskısı 1983'de.)
Akşehir'de bu yıl on ikincisi düzenlenen Nasrettin Hoca Şenlikleri kapsamında
genç çizerlerin katılabileceği bir karikatür yarışmasının düzenlenmesi. (Daha
sonra önemli bir uluslararası karikatür etkinliği durumuna gelecek yarışmaların
ilki. Yarışmada Ahmet Aykanat ile Alper Uygur'un birinciliği paylaşmaları, Sami
Caner'in ikinciliği kazanması, Nezih Danyal ile Ali Galip Altunçul'un da
üçüncülüğü paylaşmaları.)
Türk Sinematek'i tarafından İstanbul'da "Dünya Canlandırma (Animation) Sineması
Şöleni" düzenlenmesi.
Tonguç Yaşar ve Sezer Tansuğ tarafından hazırlanan ve Adana Altın Koza Film
Şenliğinde jüri özel ödülünü kazanan "Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü" adlı çizgi
filmin (1972) katıldığı 9. Annecy Çizgi Film Şenliğinde ön elemeyi geçip
gösterilmeye değer bulunan ilk Türk çizgi filmi olması.
İstanbul'da Ayhan Yetkiner'in hazırladığı Nasrettin Hoca'nın Torunları
Cumhuriyetin 50. yılında Türk Karikatüristleri adlı yapıtın yayınlanması.
Yeni Dergi'de Üstün Alsaç tarafından yazılan "Abdülcanbaz Bir Çizgi-Romanın
Düşündürdükleri" adlı yazının yayınlanması. (Sayı 101. Çizgi romanı konu alan ve
nesnel ölçütlere dayalı yorumlarla yapılan ilk ciddi eleştiri denemesi.)
Vedat Ar'ın çeşitli çizgi filmler de yapmış olan şirketi Filmar'ın kapanması.
Semih Balcıoğlu'nun Türkiye Gazeteciler Sendikası başkanlığına seçilmesi.
(1979'a kadar.)
Haldun Ulusoy'un ölümü. (Doğ: 1955.)
1974
Bir yıl önce Akşehir'de gençler arasında yapılan Nasrettin Hoca Şenliği
Karikatür Yarışmasının bu yıl uluslararası bir yarışma olarak düzenlenmesi.
(Nasrettin Hoca ve Turizm Derneği ile Karikatürcüler Derneği tarafından her yıl
yinelenen bu yarışmanın 1980'li yılların başında yasaklanması.)
Ferruh Doğan'ın Milliyet Sanat dergisi tarafından yılın karikatürcüsü seçilmesi
ve İtalya'da yayınlanan Uluslararası Karikatürcüler Albümü adlı yapıta alınması.
Şadi Dinççağ'ın Yugoslavya'nın Üsküp kentinde düzenlenen karikatür yarışmasında
birincilik ödülünü alması. (Aynı yarışmada Semih Balcıoğlu’nun ikincilik ödülünü
kazanması.)
Semih Balcıoğlu'nun İtalya'nın Ancona kentinde iki yıldan beri düzenlenmekte
olan uluslararası "Denize Karşı Dört Kahkakaha" karikatür yarışmasında altın
madalya kazanması.
Erdoğan Başol’un İtalya'da düzenlenen Marostica Uluslararası Karikatür ve Grafik
yarışmasında üçüncülük ödülühü kazanması.
Yansıma dergisinin bir gülmece ve karikatür özel sayısı düzenlemesi. (Tan
Oral'ın "Türk Karikatürü'nün Yüz Yıllık Tarihine Kısa Bir Bakış" adlı yazı
dizisinin üç sayı boyunca sürmesi.)
Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu İstanbul İl Başkanlığı tarafından çocuklar
arasında "Kısa Pantalon" adıyla bir karikatür yarışması düzenlenmesi. (1975 ve
1976'da ulusal, 1977'de de uluslararası olarak düzenlenen bu yarışmanın
kitaplarının da yayınlanması, çektiği ilgiye karşın daha sonra sürdürülmemiş
olması. İlk yarışmanın birincisi: Ali Acar Doğaner, ikincisi: Orhan Yüksel,
üçüncüsü: Meral Dağdeviren.)
Boğaziçi Üniversitesi Sinema Klubü (BÜSK) tarafından düzenlenen kısa film
yarışmasında Meral Erez ile Cemal Erez'in hazırladığı 4,5 dakikalık 65 KV adlı
çizgi filmin birinci olması. (Bu çiftin bundan sonraki çizgi film
çalışmalarını yurt dışında gerçekleştirmeleri.)
Salih Erimez'in ölümü. (Doğ: 1974.)
1975
İstanbul'da Tepebaşı'nda bir Karikatür Müzesinin açılması. (1980'de içinde
bulunduğu yapının yerine yenisinin yapılacağı gerekçesiyle yıkılması ve müzenin
kapanması. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karikatür ve Mizah Müzesi adıyla
onarılan Gazanfer Ağa Medresesinde yeniden açılışı: 1989'da.)
Semih Balcıoğlu'nun Paris'de bir karikatür sergisi açması.
Birleşik Karikatürcüler Grubu adıyla birlikte çalışmalar yapan karikatürcülerin
bir sergi açmaları. (Grubun üyesi olan çizerler: Ercan Akyol, Erdoğan Başol,
İsmail Biret, Erdoğan Bozok, Raşit Yakalı.)
İstanbul'da "..gülen düşünce dergisi.." olduğunu söyleyen Çağdaş Mizah adlı
gülmece dergisinin yayınlanmaya başlaması.
Boğaziçi Üniversitesi Sinema Kulübü kısa film yarışmasında Emre Senan'ın
"Gergeadam" adlı çizgi filminin birinciliği kazanması. (İkinci: Ateş Akyüz'ün
"Evrim" adlı yapıtı.)
İlk Kıbrıslı Türk karikatürcüsü olan ("Klişeci") Ahmet Rıfat Efendi'nin ölümü.
(Doğ: 1892)
1970'lerin ortası
Kervan Yayınları tarafından ünlü Fransız çizgi romanı Asteriks'in dizi biçiminde
yayınlanmaya başlaması. (Dizinin yazarı: Rene Goscinny, çizeri: Albert Uderzo,
Türkçesi: Halit Kıvanç, Tevfik Ünsi. Bu girişimin 1960'lı yıllarda Karaca
Yayınevi tarafından başlatılan ama uzun sürmeyen Batılı çizgi romanların
nitelikli baskılarını yapma çalışmaları içinde belli bir başarı düzeyine
ulaşması: 1980'li yılların başına kadar 16 kitap. Bunu Milliyet Yayınlarının
çıkardığı Red Kit kitaplarının izlemesi.)
1976
Yalçın Çetin'in Bulgaristan'daki Gabrovo Gülmece Evi tarafından yeryüzünün en
iyi yüz çağdaş karikatürcüsünden biri olarak belirlenmesi.
Boğaziçi Üniversitesi Sinema Kulübü kısa film yarışmasında Emre Senan'ın
"Canlandırma Tabanca" adlı çizgi filminin birincilik ödülünü kazanması.
(İkinci: Ateş Benice'nin "Düğüm Nasıl Çözülür" adlı yapıtı.)
Hazım Başkaynak'ın ölümü. (Doğ: 1954.)
1977
Haslet Soyöz’ün İtalya'nın Tolentino kentinde düzenlenen uluslararası karikatür
yarışmasında Cesare Marcorelli ödülünü kazanması.
Osman Galip Yurtcan’ın İtalya'nın Vercelli kentinde iki yılda bir düzenlenen
Vercelli Uluslararası Karikatür Bienali’nde özel ödül kazanması. (Uluslararası
Vercelli Karikatür Bienali’nin başlama yılı: 1975.)
Ferruh Doğan’ın Bulgaristan'ın Gabrovo kentinde düzenlenen Uluslararası Altın
Ezop Karikatür ve Satirik Heykel Biennalinin (iki yılda bir yapılan sanat
şenliği) karikatür dalında özel ödül kazanması.
Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu İstanbul İl Merkezi tarafından 1975'de İstanbul
ili, 1976'da Türkiye düzeyinde düzenlenen Kısa Pantalon Karikatür yarışmasının
uluslararası biçimde düzenlenmesi. (Çocuklar arasında ilk kez uluslararası bir
karikatür yarışmasının Türkiye'de düzenlenmesi, yarışmaya 25 ülkeden 2250
karikatürün katılması, bunların bir kitapta toplanması.)
Ariel Dorfman ile Armand Mattelart tarafından yazılan Emperyalist Kültür Sanayii
ve W. Disney Vak Vak Amca Nasıl Okunmalı? adlı kitabın yayınlanması. (David
Kunzle'nin önsözü ve Atilla Aksoy'un çevirisiyle. İlk kez genel olarak çizgi
romanın, özel olarak da Walt Disney yapımlarının ideolojik eleştirisi
niteliğindeki bir kitabın yayınlanması.)
Akbaba adlı gülmece dergisinin kapanması. (Cumhuriyet dönemi gülmece yayınları
arasında zaman zaman önemli bir yer almış olan bu derginin ozan ve gülmece
yazarı Yusuf Ziya Ortaç (1895-1967) tarafından çıkarılmaya başlaması: 1922-1930,
1933-1949, 1952-1977.)
İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (bugünkü Mimar Sinan Üniversitesi)
tarafından düzenlenmesine başlanan İstanbul Sanat Bayramı adlı etkinliklerin
birincisinin gerçekleştirilmesi. (Bu etkinlikler arasında yer alan "2000 Yılına
Doğru Sanatlar" adlı uluslararası karikatür yarışmasında Alper Uygur'un
birincilik ödülünü kazanması. Aynı başlık altındaki seminere Tan Oral'ın "Grafik
Mizah (Karikatür)" başlıklı bildiriyle katılması.)
20. Yüzyıl Ansiklopedisi adlı başvuru yapıtında "Çizgili ve Resimli Romanlar
Yeni Bir İletişim Biçimi" başlıklı bir tanıtma yazısının yer alması.
Boğaziçi Üniversitesi Sinema Kulübü kısa film yarışmasında Emre Senan'ın
"Hayatında Eğri Çizgiyi İlk Kez Keşfeden Adam" adlı çizgi filminin birinci
olması. (İkinci: Selçuk Aşkın'ın "Bir Gün" adlı yapıtı.)
Ratip Tahir Burak'ın ölümü. (Doğ: 1904. Bu çizerin usta politik
karikatürcülüğünün yanı sıra başarılı çizgi roman çalışmalarının da bulunması.)
Yalçın Çetin'in ölümü. (Doğ: 1934. Çizgi film çalışmaları da bulunan bu
karikatürcünün Karagöz figürlerinden esinlenen bir çizgi dili geliştirmiş
olması.)
Bülent (Hikmet) Şeren'in ölümü. (Doğ: 1932.)
Orhan Tophanelioğlu'nun ölümü. (Doğ: 1958.)
Mazhar Nazım Resmor'un ölümü. (Doğ: 1901.)
1978
Beysun Gökçin'in Akşehir'de düzenlenen 5. Uluslararası Nasrettin Hoca Karikatür
Yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Haslet Soyöz’ün Yugoslavya'nın (bugünkü Makedonya) Üsküp kentinde düzenlenen
karikatür yarışmasında ikincilik ödülünü kazanması.
Semih Balcıoğlu'nun İngiltere'nin New Castle kentinde bir karikatür sergisi
açması.
Semih Balcıoğlu'nun Güle Güle İstanbul adlı kitabının yayınlanması. (Bu kitabın
İtalya'nın Pescera kentinde yapılan karikatür kitapları yarışmasında birincilik
ödülü kazanması: 1982. İkinci baskısı: 1985, üçüncü baskısı: 1996)
Selçuk Demirel'in Paris'e giderek bundan sonraki çalışmalarını ağırlıklı olarak
Fransa'da sürdürmesi.
Balkan Film Şenliği çerçevesindeki Ulusal Kısa Film Yarışmasında Meral Birden
Erez'in Kedi (Il Gatto) adlı yapıtının ödül kazanması.
Kültür Bakanlığı tarafından düzenlenen Nasreddin Hoca çizgi film yarışmasında
Tunç İzberk'in Hoca ile Hırsızlar adlı yapıtıyla Tonguç Yaşar'ın Hoca ile Hırsız
adlı yapıtının birincilik ödülü kazanması. (Ateş Benice'nin Hoca Bir Gün ve Emre
Senan'ın Kısasa Kısas adlı yapıtlarının da sırayla ikinci ve üçüncü olmaları.)
Cumhuriyet gazetesinin "Ciddiyet" adlı bir gülmece köşesi-sayfası düzenlemeye
başlaması. (1980'e kadar.)
Orhan Ural'ın ölümü. (Doğ: 1913)
Burhan Solukçu'nun ölümü. (Doğ: 1928.)
Sezgin Burak'ın ölümü. (Doğ: 1935.)
İbo'nun (İbrahim Güngör) ölümü. (Doğ: 1959.)
1979
Zühal Arınık'ın Türkiye'de Çizgi Roman ve Turhan Selçuk'un Abdülcanbaz'ı adlı
lisans tezini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Estetik ve Sanat Tarihi
Kürsüsüne sunması. (Çizgi roman konusundaki ilk bilimsel çalışma.)
İsviçre'de yayınlanan Novum Gebrauchs Graphik adlı grafik sanatlar dergisinin
Turhan Selçuk ile ilgili bir yazı yayınlaması ve yapıtlarından örnekler sunması.
Ferruh Doğan'ın Almanya'da bir karikatür sergisi açması.
Mehmet Aktuğ'un Akşehir'de düzenlenen 6. Uluslararası Nasrettin Hoca Karikatür
Yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Mahmut Karatoprak’ın Yugoslavya'nın (bugünkü Makedonya) Üsküp kentinde
düzenlenen karikatür yarışmasında ikincilik ödülünü kazanması.
Karikatürcüler Derneği tarafından Karikatürk adlı derginin çıkarılmaya
başlaması.
Yaşar Kemal'in ünlü romanı İnce Memed'in çizgi roman biçiminde yayınlanması.
1980
Nezih Danyal'ın İtalya'nın Pescara kentinde düzenlenen uluslararası karikatür
yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Tufan Arkayın’ın İtalya'nın Vercelli kentinde iki yılda bir düzenlenen Vercelli
Uluslararası Karikatür Bienali’nde başarı ödülünü kazanması. (Aynı yarışmada
Hakan Anılan’a özel ödül verilmesi.)
Türkiye İş Bankası tarafından karikatür sanatını geliştirmek ve yeni
karikatürcüleri özendirmek amacıyla bir yarışma düzenlenmesi, yarışmada derece
alanlarla yayınlanmaya değer öteki karikatürlerin bir kitapta toplanması.
Ateş Benice'nin "Stereo" adlı çizgi filminin Zagreb Şenliğinde gösterilmesi.
Kıbrıs'lı karikatürcü Musa Kayra'nın Nasrettin Hoca karikatür yarışmasında özel
ödül kazanması.
1981
Cemalettin Güzeloğlu’nun İtalya'da düzenlenen Marostica Uluslararası Karikatür
ve Grafik yarışmasında Homoridens Graffiti özel ödülünü kazanması.
Semih Balcıoğlu'nun Almanya'nın Frankfurt kentinde bir karikatür sergisi açması.
Almanya'nın Hamburg kentinde T. Balkenhol tarafından Karikatürkei von 1946 bis
1981 (Karikatürkiye) adlı kitabın yayınlanması. (Anılan tarihler arasındaki
örnekleriyle Türk karikatürünü ve çizerlerini tanıtmayı amaçlayan yabancı dilde
bir yapıtın çıkması.)
Atatürk'ün doğumunun yüzüncü yılı kutlama etkinlikleri kapsamında olmak üzere
Amatör Spor Kulüpleri Konfederasyonu tarafından spor karikatürleri yarışmasının
düzenlenmesi ve verilen 24 ödülün 7'sini Cafer Zorlu, Mesut Yavuz ve Musa
Kart'ın kazanması. (Yarışmaya katılan yapıtların aynı yıl içinde kitap olarak
yayınlanması. Bu kuruluş tarafından 1983-1986 arasında spor karikatürleri konulu
dört kitap daha yayınlanması.)
Atatürk'ün yaşamını çizgi roman biçiminde ele alan bir kitabın yayınlanması.
(Kitabı hazırlayan: Ayhan Başoğlu. Yayınlayan: Kültür Bakanlığı.)
Milliyet Sanat dergisinin 25 sayısında "Türk Karikatüründe Gençler" adıyla yeni
kuşak çizerlerin bir bölümünün tanıtılması. (Tanıtılan sanatçılar: Mustafa
Doğruer, Beysun Gökçin, Seydali Gönel, İsmail Gülgeç, Atilla Kanbir, Mahmut
Karatoprak, Semih Poroy, Emre Senan, Haslet Soyöz, Ohannes Şaşkal, Tuncay
Urcan.)
"...Güldürü romanları dergisi..." olduğunu söyleyen Şamata'nın
çıkmaya başlaması. (Çizgi ve biçem olarak daha önce yayınlanmış olan Salata'nın
süreği niteliğinde gülmece çizgi öykü ve romanları dergisi.)
Çalışmaları arasında çizgi film yapımları da bulunan İstanbul Reklam adlı
şirketin kapanması.
Suavi Süalp'in ölümü. (Doğ: 1926. Bu yazarın senaryo ve gülmece yazarlığının
yanı sıra karikatür ve çizgi roman çalışmalarının bulunması, gülmece dergileri
çıkarması.)
Mehmet Polat'ın ölümü. (Doğ: 1927.)
1982
Çağdaş Gazeteciler Derneği'nin yönetim kurulu ile seçici kurulunun ortaklaşa
kararı üzerine yayınının 10. yılını dolduran Gırgır dergisine "..ülkemize ve
dünyaya karşı sorumlu, saygılı, ilkeli ve sürekli yaratıcı bir çizgide yayınını
sürdürdüğü için.." onur ödülü vermesi.
Fethi Develioğlu, Mahmut Akgün, Mustafa Bora ve Hasan Seçkin’in İtalya'nın
Vercelli kentinde iki yılda bir düzenlenen Vercelli Uluslararası Karikatür
Bienali’nde özel ödül kazanmaları.
Necati Abacı ile Erdoğan Karayel’in İtalya'nın Pescara kentinde düzenlenen
karikatür yarışmasında özel ödül kazanmaları.
Çeşitli baskılara karşın yayınını bu yıla kadar aralıksız sürdürebilmiş olan
Gırgır dergisinin bir ay süreyle kapatılması. (Türk bayrağından yapılmış bir
giysiyle televizyonda şarkı söyleyen bir şarkıcıyı eleştiren kapak karikatürü
nedeniyle.)
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi tarafından "Gırgır Dergisi Okuyucu
Araştırması" adlı bir çalışmanın gerçekleştirilmesi. (İlk kez bir gülmece
dergisinin ciddi bir araştırma konusu yapılması.)
1981'den beri durdurulmuş olan Akşehir Nasrettin Hoca Karikatür Yarışması yerine
bir çizgi film yarışmasının düzenlenmesi. (Murat Havsa ile Yıldız Cıbıroğlu'nun
birinciliği paylaştıkları yarışmada Atila Ergüder'in ikinci, Bekir Susam'ın
üçüncü olması, Türker Ede, Feza Baykal ve Timuçin Tarhanlı'nın da özel ödül
almaları.)
Semih Balcıoğlu'nun Güle Güle İstanbul adlı kitabının İtalya'nın Pescera
kentinde düzenlenen en iyi karikatür kitabı yarışmasında birincilik ödülü
kazanması.
Atila Özer, Gürbüz Doğan Ekşioğlu, Ercan Akyol, Erdoğan Özer ve Kamil
Masaracı'nın Tokyo'da düzenlenen uluslararası Yomiori Shimbun Karikatür
Yarışmasında başarı ödülünü, da özel ödülü kazanmaları.
Ancak bu yıl içinde yayınlanabilmiş olan ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi'nin
1980-2. sayısında Salih Memecan'ın "Çizgi ve Çevre" başlığı altındaki
karikatürlerine yer vermesi. (Toplam 24 dergi sayfası çizim.)
Bir süredir ara verilmiş olan Tarkan adlı çizgi romanın Bulvar Gazetesi'nde
yeniden başlaması. (Sezgin Burak tarafından yaratılan bu çizgi romanın daha
sonra kardeşi Engin Burak tarafından sürdürülmesi.)
Şadi Dinççağ'ın ölümü. (Doğ: 1919)
1983
Semih Balcıoğlu tarafından hazırlanan Cumhuriyet Dönemi Türk Karikatürü adlı
kitabın yayınlanması, Balcıoğlu'nun Türkiye İş Bankası tarafından konan
"Karikatür Büyük Ödülü"nü kazanması. (1973'de çıkmış olan 50 Yılın Türk Mizah ve
Karikatürü adlı kitabın gözden geçirilip güncelleştirilmiş biçimi. Bu yapıtın
Türk karikatürü ile karikatürcülerine ilişkin bilgiler içermesi.)
Uluslararası Sedat Simavi Karikatür Yarışmalarının birincisinin düzenlenmesi.
(Bundan böyle her yıl düzenlenecek olan bu yarışmaların arkasından ona
katılanların yapıtlarının yer aldığı albümlerin yayınlanması. Haslet Soyöz'ün bu
yarışmada ikincilik ödülünü kazanması.)
Ali Galip Altunçul’un İtalya'da düzenlenen Marostica Uluslararası Karikatür ve
Grafik yarışmasında özel ödül kazanması.
İsviçre'nin Basel kentinde düzenlenen bir karikatür sergisinde Türkiye'den Ali
Ulvi Ersoy, Semih Balcıoğlu, Ferit Öngören, Ö. Kalender, Ü. Mahmut Karatoprak,
Tan Oral, Tonguç Yaşar, Nehar Tüblek ve Turhan Selçuk'un yapıtlarının yer
alması.
Ferruh Doğan'ın İsviçre'de hazırlanan Grafik ve Karikatür Sanatında Kim Kimdir?
adlı yapıtta yer alması.
Atila Özer’in Tokyo'da düzenlenen uluslararası Yomiori Shimbun Karikatür
Yarışmasında altın ödülü kazanması. (Tan Oral ile Mahmut Akgün'ün de aynı
yarışmada "excellence" (yetkinlik), Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nun da başarı ödülünü
kazanmaları.)
İbrahim Tapa’nın İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen uluslararası
karikatür yarışmasında özel ödülü kazanması.
Erdoğan Karayel’in Almanya’da düzenlenen “Yaban Elde Çalışanlar” konulu bir
karikatür yarışmasında dördüncülük ödülünü kazanması.
Ankara'da aylık Sıfır adlı gülmece dergisinin yayınlanmaya başlaması.
(İstanbul'da yayınlanan ve geniş bir okuyucu kesimine seslenen gülmece
dergilerinin kısa erimli tüketime yönelik çizgi roman özelliklerini kullanma
eğilimine karşı karikatürün sanatsal yanını öne çıkarmayı amaçlayan ve yazısız
karikatür anlayışını savunan bir derginin çıkması. Yayın yönetmeni: Sait
Munzur.)
Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi adlı yapıtta Ferit Öngören'in "Türk
Mizah ve Karikatürü" başlıklı bölümünün yayınlanması.
Ankara Çağdaş Gazeteciler Derneği'nin karikatür dalında Tan Oral ile Kamil
Masaracı'yı "yılın gazetecisi" seçmesi.
Trabzon'da Kuzey Haber adlı gazetenin yayınlanmaya başlaması. (Bu gazetede daha
önceki Karadeniz gazetesinde olduğu gibi Taka başlıklı bir gülmece sayfasının
yer alması ve burada yerel karikatür sanatçılarının yapıtlarının yayınlanması,
sayfanın yöneticisi Hikmet Aksoy tarafından tüm ülke sanatçılarına açık iki
karikatür yarışmasının düzenlenmesi.)
Hakan Derman'ın bir arkadaşıyla birlikte "Canlı Karikatür" sergisi açması.
(Türkiye'de ilk kez gerçek insanların oluşturduğu sahnelerle düzenlenmiş bir
"karikatür sergisi".)
Hürriyet-Gösteri dergisinin Eylül sayısını "Her Yönü ile Türk Karikatürü"
başlığı altında özel sayı olarak yayınlaması.
Mim (Mustafa) Uykusuz'un ölümü. (Doğ: 1922)
Ahmet Münif Fehim'in ölümü. (Doğ: 1900.)
1983-1985
Anadolu Yayıncılık tarafından Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi'nin
yayınlanması. (Yapıtta Türk ve dünya karikatür ve çizgi romanının önde gelen
yaratıcılarının yaşam öykülerine ve yapıtlarına yer verilmesi. Ayrıca çerçeve
yazılarla karikatür, çizgi roman gibi konuların anlatılması.)
1984
Karikatürün Eskişehir Anadolu Üniversitesinde ders olarak programa alınması.
(Çizgili gülmecenin ilk kez bir yüksek eğitim kurumunda öğretilmesi.)
Tan Oral'ın Tokyo'da yayınlanan Yomiuri Shimbun gazetesi tarafından her yıl
düzenlenen karikatür yarışmasında "excellence" (yetkinlik) ödülünü kazanması.
Ercan Akyol’un İtalya'da düzenlenen Marostica Uluslararası Karikatür ve Grafik
yarışmasında özel ödül kazanması.
Fethi Develioğlu ile Ümit Müfit Dinçay’ın İtalya'nın Vercelli kentinde iki yılda
bir düzenlenen Vercelli Uluslararası Karikatür Bienali’nde özel ödül
kazanmaları.
Turhan Selçuk'un otuz yıllık bir aradan sonra İstanbul'da ikinci karikatür
sergisini açması ve bu sergisi nedeniyle 1984 Simavi Vakfı Ödülünü kazanması.
Atilla Peken’in İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen uluslararası karikatür
yarışmasında özel ödülü kazanması.
Ferruh Doğan'ın Almanya'da bir karikatür sergisi açması.
Rene Goscinny tarafından yazılan ve Morris tarafından çizilen ünlü Fransız çizgi
romanı Red Kit'in (Lucky Luke) karton kapaklı ve renkli basılmış bir dizi olarak
yayınlanmaya başlaması. (Çıkaran: Milliyet Yayınları.)
1985
Adam Sanat dergisinin çıkmaya başlaması. (İlk kez karikatüre de öteki sanatlara
verdiği ölçüde önem veren ve bu sanata ilişkin kuramsal ve eleştirel yazılara
yer veren bir sanat dergisinin çıkmaya başlaması.)
Sinan Gürdağcık'ın Hürriyet-Gösteri dergisinde "Çizgi Romanın Öyküsü" adlı
yazısının yayınlanması. (Çizgi romanın tarihini konu alan bu yazının daha sonra
Çizgi Roman Koleksiyon Dergisi'nde de yayınlanması.)
Engin Ergönültaş'ın çizgi romanlarının Fransa'da önce Metal Hurlant sonra da
L'Echo des Savanes adlı dergilerde yayınlanması. (Bir Türk çizgi romancısının
yapıtlarının ilk kez yurt dışında çıkan dergilerde yer alması.)
İsviçre'nin Lozan kentinde yapılan ve Illustre dergisi tarafından düzenlenen
Uluslararası Çizgi Roman '85 Yarışmasında Türk çizeri Bahadır İşler'in
"Rüzgarlı" adını taşıyan yapıtının üçüncülük ödülünü kazanması.
Belçika'nın Knokke-Heist kentinde her yıl düzenlenen karikatür şenliğinin
1986'da kutlanacak 25. yıldönümü nedeniyle yayınlanması tasarlanan karikatür
albümüne Türkiye'den Erdoğan Bozok ile Mahmut Akgün'ün birer yapıtla
katılmaları.
Almanya'nın Duisburg kentinde düzenlenen ve yalnız Üçüncü Dünya ülkeleri
karikatürcülerinin katılabileceği "Tek Dünya" konulu karikatür yarışmasında
Gürbüz Doğan Ekşioğlu ile Ümit Müfit Dinçay'ın yapıtlarının jüri özel ödülünü
kazanmaları.
Hürriyet-Gösteri sanat-edebiyat dergisinin 61. sayısının "Ayın Dosyası" bölümünü
"..Yeni bir anlatım aracı çizgi roman.." başlığı altındaki yazılara ayırması.
Meral ve Cemal Erez'in 1983'de gerçekleştirdiği 11 dakikalık "Les Cordes"
(İpler) adlı kesip yapıştırma (dekupe) tekniğini uygulayan canlandırma
filmlerinin Marly-Le Roi Kısa Film Şenliğinde en iyi "graphisme" ödülünü
kazanması.
1985-1986
-İstanbul'da bir gazetenin eki olarak 50 Yılın Dünya Karikatürü 1935-1985 adlı
yapıtın yayınlanması. (Yayınlayan: Hıfzı Topuz, katkıda bulunanlar: Turgut
Çeviker, Ferruh Doğan ve Tan Oral.)
1986
Oğuz Aral'ın öncülüğünde Gırgır gülmece dergisi tarafından İstanbul ve Ankara'da
"İçerden Dışarıya Sevgilerle 24 Hapisaneden Karikatürler" adlı serginin
düzenlenmesi ve Yarın Yayınları tarafından aynı adı taşıyan kitabın
yayınlanması. (Karikatürün giderek yaygınlaşan bir anlatım aracı olması
nedeniyle tutuklular evinde bulunan insanlar tarafından çizilmiş ve bir bölümü de
Gırgır'da yayınlanmış karikatürlerle düzenlenen ilk bu tür sergi ve kitap.)
Hıfzı Topuz'un İletişimde Karikatür ve Toplum adlı yapıtının yayınlanması.
(1974'de Paris'de Fransızca olarak basılmış olan bu kitabın önsözünü Prof.
Abraham Moles'in yazmış olması, Türkçeye çevrilmesinde ise Doç. Dr. Nuri Bilgin
ile Nezihe Topuz'un çalışmaları. Grafik gülmecenin bir ileti olarak iletişim
alanındaki rolünü göstermeye yönelik bir yapıt olan bu çalışmayla ilk kez
karikatürü konu alan ciddi bir araştırmanın yayınlanması.)
Ankara'da aylık Karakare adlı gülmece dergisinin yayınlanmaya başlaması.
(Yazısız karikatürü öne çıkaran bir dergi.)
Selçuk Demirel'in 1984'de Ankara'da açtığı "Seyir Defteri" adlı sergide yer alan
karikatürlerinden birinin Graphis Annual 1985-86 adlı grafik sanatlar yıllığına
alınması.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Barış Derneği tarafından düzenlenen "Silahsız Bir
Dünya" adlı karikatür yarışmasının sonuçlanması. (İlk üç ödülü Türk
karikatürcülerinin kazandığı yarışmada Adnan Taç'ın birinci olması, Nihat Atagöz
ile Nizamettin Mollasalihoğlu'nun ikincilik ödülünü paylaşmaları, üçüncülüğü de
Fethi Develioğlu'nun alması.)
Mahmut Akgün’ün Belçika’nın Beringen kentinde yapılan Casino Beringen
Uluslararası Karikatür Yarışmasında basın ödülünü kazanması.
Cemal Arığ'ın Küba'da yayınlanan Juventud Rebelde (Asi Gençlik) gazetesinin
gülmece eki Dedete tarafından düzenlenen "Dış Borçlar" adlı
uluslararası
karikatür yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Necati Abacı ve Cumhur Gazioğlu’nun Almanya’da “Cennetin Öbür Yakası” başlığı
altında düzenlenen bir karikatür yarışmasında özel ödül kazanmaları.
Milliyet Sanat dergisinin 15.4.-15.10.1986 tarihleri arasındaki sayılarında
"1986 Uluslararası Dünya Barış Yılı'nda / Söz, Genç Çizerlerde!" başlığıyla genç
karikatürcüler tarafından çizilmiş karikatürlere yer vermesi.
İsviçre'nin Lozan kentinde yapılan ve Illustre dergisi tarafından düzenlenen
Uluslararası Çizgi Roman '86 Yarışmasında Türk çizeri Şekip Davas'ın yapıtının
artistik kalite (sanatsal nitelik) özel ödülünü kazanması.
Ferit Avcı’nın Kanada’nın Montreal kentinde düzenlenen Üçüncü Uluslararası
Karikatür Yarışmasında dördüncülük ödülünü kazanması.
Ratip Tahir Burak'ın tarihsel çizgi romanlarından biri olan Cem Sultan'ın
Günaydın gazetesinde yeniden yayınlanması.
Araştırmacı ve yazar Turgut Çeviker tarafından hazırlanan Gelişim Sürecinde Türk
Karikatürü 1 Tanzimat Dönemi 1867-1878 / İstibdat Dönemi 1878-1908 adlı
çalışmanın yayınlanması. (Türk karikatürünün ilk dönemlerine ilişkin kaynak
niteliğindeki ilk ciddi araştırma çalışmasının gerçekleştirilmesi. Dizinin
ikinci kitabı olan Gelişim Sürecinde Türk Karikatürü 2 Meşrutiyet Dönemi
1908-1918'in 1988'de, üçüncü kitabı olan Gelişim Sürecinde Türk Karikatürü 3
Kurtuluş Savaşı Dönemi 1918-1923'ün de 1991'de yayınlanması.)
Adam Yayınları tarafından içinde Türk çizgili gülmecesinin ilk döneminden
yapıtların yer aldığı karikatür kitaplarının yayınlanmaya başlaması. (Ali Fuat
Bey'in, Nişan G. Berberyan'ın, Halit Naci'nin, Cemil Cem'in karikatürleri,
Tanzimat, 2. Abdülhamit ve 2. Meşrutiyet döneminden karikatürler. Dizinin
hazırlayıcısı: Turgut Çeviker.)
Kıbrıs Türk Karikatürcüler Derneği'nin kurulması. (Kurucular: Serhan Gazioğlu,
Alper Susuzlu, Hüseyin Çakmak, Mehmet Ulubatlı, Musa Kayra ve Cemal Tunceri)
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Alper Susuzlu'nun İsviçre'de düzenlenen Tib-Wats
karikatür yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Mustafa Tozakı'nın İsviçre'de düzenlenen Tib-Wats
karikatür yarışmasında ikincilik ödülünü kazanması.
Oğuz Turan'ın ölümü. (Doğ: 1928.)
İhap Hulusi'nin ölümü. (Doğ: 1895.)
1987
Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nun Tokyo'da düzenlenen uluslararası Yomiori Shimbun
Karikatür Yarışmasında başarı ödülü kazanması. (Aynı yarışmada Enver Malkoç ve
Semiramis Aydınlık’ın mansiyon, Erdoğan Karayel, Abdullah Orhan ve Ahmet
Aykanat’ın da özel ödül kazanmaları.)
Özden Ögrük'ün Çılgın Bediş adlı kitabının çıkması. (İlk kez bir kadın çizerin
hazırladığı bir çizgi romanın kitap olarak yayınlanması. Çılgın Bediş'in Gırgır
dergisinde yayınlanmaya başlaması: 1976.)
Karikatürcüler Derneğinin İstanbul'da Yerebatan Sarayının çıkışında yer alan
Karikatür Galerisinin "Çizgilerle İstanbul" adlı sergiyle açılması.
Tan Oral'ın ilk kez Brüksel'de düzenlenen Uluslararası Politik Karikatürler
Festivaline katılması.
Faruk Çağla ile Hasan Zeynel Zaferoğlu'nun Hollanda'nın Voorburg kentinde
"Karikatürkiye" adlı bir sergi açmaları.
Türkolog François Georgeon tarafından hazırlanan "Osmanlı İmparatorluğu'nun Son
Döneminde Karikatür ve Mizah Basını" adlı serginin Paris'deki Anadolu Kültür
Merkezinde açılması.
Şekip Davas'ın Fransa Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Lanester Çizgi Roman
Festivali tarafından ortaklaşa düzenlenen çizgi roman yarışmasında birincilik
ödülünü kazanması.
Varlık dergisinin 953. sayısının mizah ve karikatür özel sayısı olarak
hazırlanması.
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Bertan Soyer'in İtalya'da düzenlenen Brindissi
karikatür yarışmasında jüri özel ödülünü kazanması.
1988
Brüksel'de yapılan Karikatür Şenliğinde yeryüzünün üçüncü büyük gülmece dergisi
olan Gırgır'ın tanıtılması amacıyla seçilmiş 200 karikatürlük bir serginin
açılması, derginin gülmece yönetmeni Oğuz Aral'ın "Anadolu Gülmecesi" konulu bir
konuşma yapması ve Belçikalı karikatürcülerle bir açık oturuma katılması.
Enver Malkoç’un İtalya'nın Vercelli kentinde iki yılda bir düzenlenen Vercelli
Uluslararası Karikatür Bienali’nde özel ödül kazanması.
Ercan Akyol’un Yugoslavya’da yayınlanan JEZ dergisi tarafından düzenlenen bir
karikatür yarışmasında ikincilik ödülünü kazanması.
Atila Özer tarafından hazırlanan Karikatür Sanatı ve Reklamcılık adlı çalışmanın
Eskişehir'de Anadolu Üniversitesi Eğitim Teknolojisi ve Yaygın Eğitim Vakfı
tarafından basılması.
Karikatürcüler Derneği tarafından bir "Haber Merkezi" ve "Karikatür Ajansı"
kurulması. (Karikatür ajansının Türkiye'ye özgü yayın koşulları nedeniyle ilgi
görmeyerek beklendiği gibi çalışamaması.)
1981'den beri yapılamayan uluslararası Nasrettin Hoca Karikatür yarışmasının
yeniden başlatılması.
Ercan Akyol'un uluslararası Jez (Kirpi) karikatür yarışmasında birincilik
ödülünü kazanması.
Sami Caner, Gürbüz Doğan Ekşioğlu ve İsmet Lokman'ın uluslararası Yomiuri
Karikatür Yarışması Excellence (yetkinlik) ödüllerini kazanmaları.
Doğan Kardeş adlı çocuk dergisinin yeniden çıkmaya başlaması. (Bu derginin
1991'den sonra bir bölümü daha önce dergide yayınlanmış olan nitelikli çizgi
romanları kitap olarak da yayınlaması, bunların arasında yabancı yapıtların
çevirilerinin de bulunması.)
İstanbul'da "Osmanlı Karikatürü" adlı bir serginin açılması. (Bu dönem
karikatürlerinin ilk kez toplu bir biçimde sergilenişi. Düzenleyen: Turgut
Çeviker.)
Nezih Danyal ile Kamil Masaracı'nın Ankara Çağdaş Gazeteciler Derneği tarafından
düzenlenen yılın gazetecileri listesinde yer almaları.
Ankara'da Anadolu Sanat Merkezi tarafından 1. Uluslararası Çizgi Film
Festivalinin düzenlenmesi. (1989'da hem Ankara'da, hem de İstanbul'da.)
Altan Erbulak'ın ölümü. (Doğ: 1929. Karikatürcülüğünün yanı sıra gazetecilik,
tiyatro oyunculuğu, sunuculuk gibi gösteri sanatlarında da başarılı olan bu
sanatçının Hürmüz ile Cafer ve Kibar Hırsız gibi çizgi romanlarının, Bir Delinin
Hatıra Defteri ve Taş Arabası gibi dizilerinin bulunması.)
Derviş Pasin / Ateş Benice stüdyolarında üretilen Boğaç Han adlı 50 dakikalık
çizgi filmin Sinema Günleri '88 etkinlikleri arasında yer alması.
1988-1989
Oğuz Aral'ın gülmece yönetmenliğini yaptığı Gırgır dergisinde yayınlanan
karikatürleri başta Almanya olmak üzere çeşitli Avrupa ülkelerinde sergilemesi,
bu sergiler nedeniyle yapılan söyleşilerde Türk gülmecesini tanıtıcı konuşmalar
yapması.
1989
İstanbul'da Gazanfer Ağa Medresesinde İstanbul Büyük Kent Belediyesi Mizah ve
Karikatür Müzesinin açılması. (Müzenin ilk yöneticiliğine Erdoğan Bozok'un
getirilmesi, onun yönetiminde çeşitli sergilerin düzenlenmesi, bir kitaplığın ve
belgeliğin kurulması, açılan işliklerde özellikle gençlere yönelik
eğitim-öğretim çalışmalarının yapılması.)
Atila Özer’in Yugoslavya'nın (bugünkü Makedonya) Üsküp kentinde düzenlenen
karikatür yarışmasında özel ödül kazanması.
Abdullah Üçyıldız, Sami Caner, İsmet Lokman ve Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nun
Tokyo'da düzenlenen uluslararası Yomiori Shimbun Karikatür Yarışmasında başarı
ödülü kazanmaları.
Turhan Selçuk'a 8. İstanbul Kitap Fuarı Onur Ödülünün verilmesi.
Dergilerinin el değiştirmesi nedeniyle Oğuz Aral ile Tekin Aral'ın Gırgır ile
Fırt yöneticiliklerinden ayrılmaları, Avni ile Fırfır dergilerini çıkarmaya
başlamaları. (Bunu izleyen aylarda çok sayıda yeni gülmece dergisinin çıkarak
Gırgır-Fırt biçemi olarak adlandırılabilecek karikatür çizgi öykü / çizgi roman
anlayışını sürdürmeleri.)
İtalya'nın Bordighera kentinde düzenlenen 43. Uluslararası Karikatür
Yarışmasında Kıbrıslı Hüseyin Çakmak'ın Altın Palmiye birincilik, Gümüş Palmiye
ikincilik ödülleriyle Avrupa Konseyi Altın ve gümüş plaketlerini kazanması.
(Kıbrıs Türk Karikatürcüler Derneğinin kurucusu ve başkanı olan bu çizerin Altın
Palmiye'yi kazanan en genç karikatürcü olması.)
İsmet Lokman'ın Akşehir'de düzenlenen Uluslararası Nasrettin Hoca Karikatür
Yarışmasında birincilik ödülünü kazanması. (Bu karikatürcünün aynı yıl içinde
Uluslararası Sedat Simavi Karikatür yarışmasında şeref mansiyonu, Türk
Kütüphanecileri Derneği yarışmasında büyük ödül, Kimya Mühendisleri Odası
yarışmasında büyük ödül, T.C. Marmara ve Boğazları Belediyeler Birliği
yarışmasında birincilik ve Türkiye Ormancılar Birliği yarışmasında başarı
ödülünü de kazanması.)
İstanbul'da Karikatürcüler Derneği tarafından "Cemil Cem" adlı bir karikatür
sergisinin düzenlenmesi. (Türk karikatürünün bu önemli çizerinin 1908-1912
yılları arasında Kalem ve Cem dergilerinde yayınlanmış yapıtlarından seçilerek
hazırlanmış bir sergi.)
İstanbul'da Karikatürcüler Derneği tarafından "Portreler" adlı bir karikatür
sergisinin düzenlenmesi. (Ünlü çizerlerin portre karikatürlerinden bir seçkinin
gösterildiği sergi.)
İstanbul'da Karikatürcüler Derneği ile Kuzey Kıbrıs Karikatürcüler Derneği
tarafından ortaklaşa düzenlenen "Kıbrıs Türk Karikatür Sergisi" adlı serginin
açılması.
İstanbul'da Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından 1. Canlandırma Sineması
Semineri adlı toplantının düzenlenmesi.
Hadi Uluengin'in "Avrupa Çizgi Romanında Türk İmajı" adlı araştırmasının
Cumhuriyet gazetesinde yayınlanması. (12-15 Şubat)
...ve Sinema dergisinin Mart sayısını ağırlıklı olarak Türk canlandırma
sinemasını konu alan yazılara ayırması.
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Alper Susuzlu'nun İtalya'da düzenlenen uluslararası
Ancona karikatür yarışmasında gümüş madalya kazanması.
1990
Turhan Selçuk'un beş yıldan beri Fransız Kültür Bakanlığının desteğiyle
düzenlenmekte olan Saint-Esteve Uluslararası Karikatür Festivali'ne çağrılması.
(Bu sanatçının festivale çağrılan ilk Türk karikatürcüsü olması, sergilenen dört
yapıtının da Saint-Esteve Çağdaş Sanatlar Müzesine alınması.)
Selçuk Demirel'in Eclats de Silance (Sessizlik Çığlıkları) adlı yapıtının
Fransa'da yayınlanması. (Le Monde Diplomatique (Diplomasi Dünyası) dergisi
tarafından yayınlanan "Maniere de Voir" (Görme Biçimleri) adlı dizinin 10.
kitabı olan bu yapıt için derginin genel yayın yönetmeni Claude Julien ile yazı
işleri müdürü Ignacio Ramonet'nin birer ön söz yazmaları. 98 sayfalık büyük
boyutlu kitapta Demirel'in renkli ve siyah-beyaz 150'den çok çiziminin yer
alması.
İtalya'nın Marostica kentinde her yıl yapılan karikatür yarışmasının bu yılki
büyük ödülünün Türkiye'den Muhammet Şengöz'e verilmesi. (Fanatikler ve Fanatizm
konulu yarışmada Ahmet Erkanlı'nın da başarı ödül alması.)
Türkiyeli beş derneğin bir araya gelerek ASTTU öncülüğünde Fransa'nın Strasbourg
kentinde düzenledikleri kültür haftalarına Tan Oral'ın "Bu Dünya Kimin" adlı
karikatür sergisi ve Selçuk Demirel'in de bir afiş sergisiyle katılmaları.
Tan Oral'ın yapıtlarını Atina'da sergilemesi.
Tan Oral'ın İsviçre'nin Basel kentinde bulunan Sammlung Karikaturen Cartoons
(Karikatür ve çizgi roman derlemi) adlı karikatür müzesinin 10. kuruluş
yıldönümü nedeniyle düzenlenen sergi ve kutlama etkinliklerine çağrılı olarak
katılması.
Bu yıl içinde rekor sayılacak kadar çok karikatür ve (her zaman yayınlanan dergi
ve kitapçıkların dışında) çizgi roman kitabının çıkması.
Ramize Erer'in Bir Bıyıksız adlı karikatür kitabının yayınlanması. (İlk kez bir
Türk kadın çizerin karikatürlerinin albüm biçiminde yayınlanması.)
Necmi Rıza Ayça'nın bu yılki Burhan Felek Basın Hizmet Ödülünü alması.
Kültür Bakanlığı tarafından çocuklara yönelik ve konularını ulusal
söylencelerden ve öykülerle sözde ulusallaştırılmış öykülerden alan çizgi roman
kitaplarının yayınlanmaya başlaması. (Yazarlar: Mustafa Demirbaş, Osman Oktay,
Ömer Seyfettin, Dilaver Cebeci, Emine Işınsu. Çizerler: Orhan ve Erhan Dündar.)
Milliyet Çocuk dergisinin boyutlarını değiştirerek bir çizgi roman dergisi
görünümünü alması. (Dergide çocuklara yönelik çizgi romanların yanı sıra
büyükler için hazırlanmış çizgi romanların da yer alması. Türk çizerlerinin
yapıtlarına da yer veren dergideki yabancı çizgi romanlara örnekler: Hasbi
Tembeler (Beetle Bailey), Bizim Can (Dennis the Menace), Bastır Viking (Hagar),
Temel Reis (Popeye), Red Kit (Lucky Luke), vb.)
Erdoğan Özer'in ölümü. (Doğ: 1939.)
Dr. İhsan Ünlüer'in ölümü. (Doğ: 1923. Ünlüer başka çalışmalarının yanı sıra
yazdığı gülmece yazıları, anekdotları ve çizdiği karikatürlerle tanınmıştı.)
1991
Kültür Bakanlığı tarafından düzenli olarak verilen Kültür ve Sanat Büyük
Ödülünün bu yılkini Karikatürcüler Derneğinin alması.
Aşkın Ayrancıoğlu’nun İtalya'da düzenlenen Marostica Uluslararası Karikatür ve
Grafik yarışmasında özel ödül kazanması.
Mehmet Ali Türkmen’in Belçika’nın Beringen kentinde yapılan Casino Beringen
Uluslararası Karikatür Yarışmasında mansiyon kazanması.
Nezih Danyal ve Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nun Tokyo'da düzenlenen uluslararası
Yomiori Shimbun Karikatür Yarışmasında başarı ödülü kazanmaları.
Karikatürcüler Derneği tarafından Karikatürk '91 adlı toplu albümün
yayınlanması. (Benzer yayın çalışmalarının daha sonraki yıllarda da sürmesi.)
İstanbul'da Son Kelaynak adlı gülmece dergisinin çıkmaya başlaması. (Yazısız
karikatüre ağırlık vermeye ve karikatürün sanatsal yanını öne çıkarmaya yönelik
aylık bir dergi. Sahibi: Hasan Seçkin.)
Trabzon'da Karadeniz Hamsi adlı gülmece dergisinin yayınlanmaya başlaması.
İstanbul'da Çizgi Roman Koleksiyon Dergisi adlı derginin çıkmaya başlaması. (Ar
Çizgi Roman Kulübü yayını olarak 15 günde bir çıkan dergide çeşitli çizgi
romanların yanı sıra çizgi roman ve sanatçılarına ilişkin yazıların da yer
alması. Sahibi ve sorumlu yönetmeni: Ali Recan.)
İstanbul'da Rr-Resimli Roman ve Zeplin adlı çizgi roman dergilerinin
yayınlanmaya başlaması. (Çizgi romanın ille gülmece dergilerinde yayınlanan bir
tür olmadığını göstermek ve nitelikli yapıtları yayınlamak amacıyla yapılan ama
yaşamları kısa olan girişimler.)
Doçent Namık Ayvalıoğlu'nun "Dünyanın Kötü Yanları Da Var!" başlıklı yazısının
Doğan Kardeş çocuk dergisinin eki olan Doğan Kardeş Postası'nda yayınlanması.
(İstanbul Üniversitesinde öğretim üyesi olan Ayvalıoğlu'nun genel kanının
tersine çizgi roman okumanın çocuklar için zararlı olmadığını anlatması.)
Selma Selçuker tarafından İstanbul'da "Yan Çizenler" adlı bir karikatür
sergisinin düzenlenmesi. (Gerçek uğraşı karikatürcülük olmayan ünlü kişilerin
yaptığı çizimlerden oluşan sergide Osmanlı padişahı 2. Mehmet (Fatih), gazeteci
yazar Abdi İpekçi, sinema oyuncusu Ayhan Işık, mimar Vedat Dalokay, tiyatrocu
Vasfı Rıza Zobu, kaleci Cihat Arman'a kadar kırk ünlü kişinin karikatürlerinin
yer alması. Sergiden önce Psikolog Dr. Mahpeyker Koçgündüz'ün "Karikatür Neden
Çizilir?" adlı bir konuşma yapması.)
9. Uluslararası Sedat Simavi karikatür yarışmasında Ali Şükrü Fidan'ın yapıtının
birinciliği kazanması.
11. Nasrettin Hoca karikatür yarışmasında Mustafa Bilgin'in yapıtının büyük
ödülü alması.
ABD'de Pelican yayınevi tarafından yayınlanan dünyanın en güzel karikatürleri
albümünde Turhan Selçuk'un yapıtlarına geniş yer verilmiş olması.
PTT tarafından çıkartılan bir anı pulu üstünde Cemal Nadir Güler'in çizgi roman
tipi Amcabey ile Turhan Selçuk'un çizgi roman tipi Abdülcanbaz'ın yer alması.
Osman Filiz'in ölümü. (Doğ: 1927.)
Nihat (Ali) Bali'nin ölümü. (Doğ: 1928.)
1992
Turhan Selçuk'un 50. sanat yılı nedeniyle İstanbul'da bir "Abdülcanbaz Desenleri
ve Karikatürler Sergisi" açması.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi tarafından Turhan Selçuk'a onursal doktorluk
verilmesi.
Almanya'nın Hannover kentinde bulunan ve ünlü 19. yy karikatürcüsü Wilhelm
Busch'un adına kurulmuş olan karikatür müzesinde Turhan Selçuk ile Semih
Balcıoğlu'nun yapıtlarının sergilenmesi. (Aynı çizerlerin yapıtlarının gene bu
ülkedeki Münster ile çevresindeki kentlerde de sergilenmesi.)
Dışişleri Bakanlığı Kültür Dairesi Başkanlığı tarafından düzenlenen ve Turhan
Selçuk'un yapıtlarından oluşan "İnsan Hakları" konulu bir karikatür sergisinin
Fransa'nın Strasbourg kentinde açılması. (Bu serginin açılışının Dışişleri
Bakanı Hikmet Çetin tarafından yapılması. Aynı serginin Türkiye'de açılmasının
düşünülmemesine karşın Dışişleri Bakanlığının onu Amerika, Doğu Avrupa ülkeleri
ve Japonya'da da açma önerileri. Serginin Avrupa'da ilgi görmesi, Alman ve
Fransız televizyonlarında haber ve söyleşiler biçiminde duyurulması. Turhan
Selçuk'un iki yapıtının Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi Başkanlık Divanı
ile Konsey Sekreteryası üyeleri tarafından bastırılan yeni yıl kutlama
kartlarında kullanılması.)
10. Uluslararası Sedat Simavi Karikatür Yarışmasının gerçekleştirilmesi. (Bu
yarışmanın yeryüzünün sayılı karikatür etkinliklerinden biri durumuna gelmesi.
1983'deki ilk düzenlenişinde 26 ülkeden 474 karikatürcünün katıldığı etkiliğe
onuncu yılında 60 ülkeden 765 sanatçının katılması.)
Eray Özbek’in İtalya'da düzenlenen Marostica Uluslararası Karikatür ve Grafik
yarışmasında strip büyük ödülünü kazanması.
Osman Güral Suroğlu’nun Belçika’nın Beringen kentinde yapılan Casino Beringen
Uluslararası Karikatür Yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Behiç Ak'ın St. Esteve Karikatür Şenliği Yarışmasında ikincilik ödülünü
kazanması.
Nezih Danyal tarafından Haydi Karikatür Çizelim, Mümin Daban tarafından da
Abartılı Resim Sanatında Uygulamalı Karikatür Çizim Tekniği adıyla hazırlanan ve
karikatür çizimini öğretmeyi amaçlayan kitapların yayınlanması. (Bunların
Türkiye'de yayınlanan ilk bu tür kitaplar olması.)
Ankara'da Azerbaycan'dan Sevgi Elçileri adlı kitabın yayınlanması. (Türkiye
dışındaki Türk kökenli karikatürcülerin yapıtlarını toplu bir biçimde sunan ilk
albüm. Yayınlayan: Nazım Geray, kitapta yer alan karikatürcüler: Hafiz
Nesiroğlu, Nazim Seyidbeyli, Kâmet Velican, Adil Elçin, Bulud Kasımov, Seyran
Caferli ve İdris Garib. Başında ressam Necefkulu İsmailoğlu'ndan üç tablo.)
Türk Çizgi Filmciler Derneği adlı bir derneğin kurulması. (Amacı Türk çizgi
filmciliğini geliştirmek, uluslararası düzeye ulaştırarak dünya çizgi film
pazarında yer almasını sağlamak olan derneğin kurucuları: Tonguç Yaşar, Erim
Gözen, Cemal Erez, Ateş Benice, Tunç İzberk, Meral Erez, Orhan Büyükdoğan ve
Derviş Pasin.)
Ankara 4. Uluslararası Film Festivali "Çizgi Film" konulu karikatür
yarışmasında büyük ödülü Kadir Doğruer'in kazanması. (Mahmut Tibet, Ahmet
Erkanlı, Cumhur Gazioğlu, Muhammet Şengöz, Yaşar Babalık ve F. Gürcan
Mermertaş'ın yapıtlarının da başarı ödülüne değer görülmesi.)
1992 Yunus Nadi Ödülünü karikatür dalında Eray Özbek ve Alpay Susuzlu'nun
paylaşmaları.
Karikatürcü Yurdagün Göker'in İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karikatür ve Mizah
Müzesi salonlarında İngiliz karikatürünü tanıtan bir konuşma yapması.
(Karikatürün ortaya çıkışı ile bu ülkedeki gelişmesini konu alan bu konuşmanın
daha sonra bir kez daha yinelenmesi.)
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karikatür ve Mizah Müzesi'nde artık yaşamayan
karikatürcülerin anısına sergiler düzenlenmesi. (Bu sergilerin daha sonraki
yıllarda da sürmesi. Adına sergi düzenlenen karikatürcüler: Cemal Nadir Güler,
Şadi Dinççağ, Mustafa Uykusuz, Altan Erbulak, Yalçın Çetin, Ramiz Gökçe, Burhan
Solukçu, Nurettin Atalay.)
İstanbul'da Fransız Kültür Merkezinin Altan Erbulak Anısına bir sergi
düzenlemesi.
Japonya'nın Yomiuri Shimbun gazetesi tarafından Tokyo'da düzenlenen karikatür
yarışmasında Mahmut Akgün'ün "Excellence" (yetkinlik) ödülünü kazanması. (Bu yıl
14.sü düzenlenen ve konusu "cesaret" olarak belirlenmiş olan bu uluslararası
yarışmada Gürbüz Doğan Ekşioğlu'nun "onur mansiyonu", İsmet Lokman ve Enver
Malkoç'un da "citation" (anma) ödüllerini kazanmaları.
Amerika Birleşik Devletleri'nde yayınlanan The Witty World dergisi tarafından
The Finest International Political Cartoons of Our Time (Zamanımızın en iyi
uluslararası politika karikatürleri) adlı yıllıkların yayınlanmaya başlaması.
(Bu ilk yıllıkta Türkiye'den Turhan Selçuk, Tan Oral ve Alper Susuzlu'nun
yapıtlarının yer alması.)
Amerika Birleşik Devletlerinin önde gelen dergilerinden biri olan The New Yorker
dergisinin Gürbüz Doğan Ekşioğlu'na iki kapak resmi sipariş etmesi. (Bunlardan
birinin 6.1.1992 tarihinde yayınlanması, sanatçıyla 1993'de de benzer çalışmalar
yapması için anlaşma imzalanması.)
İstanbul'da Atatürk Kitaplığında Dünya gazetesi yazarlarından Faruk Şüyun'un
yönetiminde Türk karikatürünün çeşitli sorunlarını ele alan tartışmalı
konuşmalar dizisinin gerçekleştirilmesi. (Bu toplantıların 1993 başlarında da
sürmesi.)
Walt Disney Company ile Ana Yayıncılık arasında yapılan sözleşme uyarınca Walt
Disney ürünlerine ilişkin yayın haklarının bu yayınevine verilmesi. (Bu yayınevi
tarafından daha çok çocuklara yönelik Disney Dünyası adlı derginin çıkması:
1993.)
1993
İtalya'da düzenlenen Ancona Spor Karikatürleri yarışmasında Eray Özbek, Enver
Malkoç, Seçkin Temur, Sezer Odabaşıoğlu, Aşkın Ayrancıoğlu ve Hasan Efe’nin özel
ödül kazanmaları.
Mahmut Tibet’in Belçika'nın Knokke-Heist kentinde düzenlenen uluslararası
karikatür yarışmasında özel ödül kazanması.
Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nin Tokyo'da düzenlenen uluslararası Yomiori Shimbun
Karikatür Yarışmasında başarı ödülü kazanması.
Nihat Dursun ve Ahmet Erkanlı’nın İtalya’da düzenlenen Humourfest adlı karikatür
yarışmasında özel ödül kazanmaları.
Mahmut Akgün’ün Güney Kore’de yapılan Taejon Karikatür Yarışmasında ikincilik
ödülünü kazanması.
Karikatürcüler Derneği başkanlığına derneğin kurucularından Semih Balcıoğlu'nun
seçilmesi.
Semih Balcıoğlu'nun ellinci sanat yılı nedeniyle bir sergi açması.
Turhan Selçuk'un insan haklarını konu alan ve daha önce Fransa'nın Strasbourg
kentinde sergilenen karikatürlerinin Almanya'nın Nürnberg, Dortmund, Duisburg ve
Stuttgart kentleriyle Avusturya'nın başkenti Viyana'da yinelenmesi.
Nezih Danyal'ın önayak olması ile Kültür Bakanlığı Dünya Karikatür Galerisinin
açılması.
Ankara'da Karikatür adlı bir derginin çıkmaya başlaması. (Ankaralı çizerler
tarafından çıkarılan derginin sanat ağırlıklı bir karikatür dergisi olacağı ve
içinde kuramsal çalışmalara da yer verileceğinin bildirilmesi. Dergiyi
çıkaranlar: Sait Munzur (yazı işleri müdürü), Metin Peker (yayın yönetmeni), Ali
Fuat Süer, Metin Peker, Sait Munzur, Murat Özmenek, Yüksel Can, Bülent Okutan,
Murat Sayın ve Anıl İnan (yayın kurulu üyeleri))
Levent Cantek’in çizgi romanı konu alan yazılarının Karikatür dergisinde
yayınlanmaya başlaması.
Eray Özbek'in İtalya'da düzenlenen 13. Trento Uluslararası Gülmece Sergisinde
birinci seçilmesi.
Ali Şükrü Fidan'ın 13. Uluslararası Nasreddin Hoca Karikatür Yarışmasında büyük
ödülü kazanması. (İşitme özürlü bu sanatçının 9. Sedat Simavi yarışmasındaki
başarısını bu yıl da Nasrettin Hoca yarışmasında yinelemesi.)
İsmet Lokman'ın karikatür albümünün çıkması. (Bu kitabın Karikatürcüler Derneği
tarafından yayınlanan ilk kişisel albüm olması.)
Karikatürcüler Derneğinin Karikatürk adlı haber bültenini yayınlamaya başlaması,
İstanbul'da Gül-Diken adlı gülmece kültürü dergisinin yayınlanmaya başlaması.
(Amacı aralarında karikatürle ilgili olanlar da olmak üzere Türk gülmece
kültüründe gereksinmesi duyulan temel metinleri yayınlamak olan derginin sahibi
ve yayın yönetmeni: Turgut Çeviker.)
Birsen ve Üstün Alsaç'ın Türk Resim ve Yontu Sanatı adlı yapıtlarının
yayınlanması. (Grafik sanatları bir bütün olarak gören çalışmanın karikatür,
çizgi roman ve çizgi filmi de bu yaratı alanlarıyla birlikte ele alması.)
Tan Oral'ın karikatürlerinin ABD'de yayınlanan The Witty World dergisi
tarafından çıkarılan 1993'ün en iyi politik karikatürleri yıllığında yer alması.
Asaf Koçak'ın öldürülmesi. (Doğ: 1959. Bu çizerin Sıvas olayları sırasında ozan,
yazar ve düşünürlerin ölümüne yol açan yangında yaşamını yitirmesi.)
Gaddar Davut adlı derginin çıkmaya başlaması. (Haftalık 7'den 77'ye
komik-çizgi-roman dergisi olduğunu söyleyen dergiyi çıkaran: Nuri Kurtcebe.
Gaddar Davut adlı çizgi romanın Gırgır dergisinde yayınlanmaya başlaması: 1976,
daha sonra kitap olarak da çıkması.)
Bulgaristan'da yayınlanan Papagav ("Papağan") adlı gülmece dergisinin Erdoğan
Başol'un yapıtlarına sürekli yer vermeye başlaması.
Eray Özbek'in San Remo'da yapılan 46. Karikatür ve Gülmece yarışmasında Altın
Hurma ve Avrupa Konseyi özel ödülünü kazanması. (Yarışma seçiciler kurulu
başkanı: Nehar Tüblek.)
Trabzon'da yayınlanan Karadeniz gazetesinin Taka I. Ulusal Karikatür Yarışması
adlı bir yarışma başlattığını duyurması. (Seçici kurul üyeleri: Ceyhan
Murathanoğlu, Haydar Durmuş, Yusuf Turgut, Hikmet Aksoy, Adnan Taç, Muammer
Kotbaş, Nizamettin Mollasalihoğlu.)
İlçenin bayındırlaştırılması çalışmaları arasında Eyüp Belediyesi tarafından
Alibeyköy-Kardolap'da yapılan bir parka Altan Erbulak'ın adının verilmesi.
Kıbrıs'lı Türk karikatürcüsü Musa Kayra'nın İsveç'de düzenlenen Etos Art
Association Karikatür Yarışmasında ikincilik ödülünü kazanması.
Kıbrıs'lı Türk karikatürcüsü Hüseyin Çakmak'ın Rusya'da düzenlenen "Humour
Center" uluslararası karikatür yarışmasında bronz madalya kazanması.
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Alper Susuzlu'nun Makedonya'da düzenlenen "Skopje"
(Üsküp) uluslararası dünya karikatür sergisinde kent meclisi ödülünü kazanması.
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Bertan Soyer'in Kolombiya'da düzenlenen uluslararası
Cafam karikatür festivalinde jüri özel ödülünü kazanması.
Tahsin Öztin'in ölümü. (Doğ: 1916.)
Ayhan Başoğlu'nun ölümü. (Doğ: 1928.)
Aydın Aliustaoğlu'nun ölümü. (Doğ: 1935.)
1994
Devlet Tiyatroları Taksim Sahnesi tarafından Abdülcanbaz adlı oyunun sahneye
konması. (1957'de Turhan Selçuk tarafından yaratılan çizgi romanın 1972'de
Dostlar Tiyatrosu tarafından oyunlaştırılmasından sonra yeniden sahneye konması.
Oyunlaştıran ve yöneten: Kenan Işık, Abdülcanbaz: Adnan Biricik, Gözlüklü Sami:
Atilla Olgaç, Zaruhi: Sumru Yavrucuk, müzik: Timur Selçuk, dekor / kostüm:
Serpil Tezcan.)
Mahmut Akgün'ün Belçika'da yapılan Knokke-Heist karikatür yarışmasına seçici
kurul üyesi olarak katılması.
Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nun Tokyo'da düzenlenen uluslararası Yomiori Shimbun
Karikatür Yarışmasında başarı ödülü kazanması.
Semih Balcıoğlu'nun Melbourne, Sydney ve Canberra'da sergiler açması.
Antalya'da CaricaTurist adlı derginin çıkmaya başlaması. (Bu derginin
Türkiye'nin ilk turizm gülmece dergisi olması.)
Erhan Turgut'un yapıtlarının Londra'da yayınlanan The Europaen gazetesinde
yayınlanmaya başlaması. (1989'dan beri Paris'de yaşayan bu karikatürcünün
politik karikatürlerinin daha önce de Fransız gazetesi Le Monde, ABD dergisi
Newsweek ve Alman dergisi Der Spiegel'de yayınlanması.)
İzel Rozental'ın bir karikatürünün ABD'de yayınlanan The Witty World dergisi
tarafından çıkarılan 1994'ün en iyi politik karikatürleri yıllığında yer alması.
Trabzon'da çalışmalarını sürdüren Büyüteç Karikatürcüler Topluluğu tarafından bu
kentte bir sergi düzenlemesi. (Serginin özelliği: Yapıtların fotokopi yoluyla
çoğaltılarak paketlere konması ve masaların üstünde izleyicilerin beğenisine
sunulması, serginin sonunda dört paketin açık arttırmayla satılması. Katılan
sanatçılar: Muammer Kotbaş, Tamer Küçük, Nizamettin Mollasalihoğlu, Hakan Sümer,
Adnan Taç ve Gürol Ustaömeroğlu.)
Sait Munzur'un Abdi İpekçi Karikatür Yarışmasında birincilik ödülünü kazanması.
Üstün Alsaç’ın Türkiye'de Karikatür, Çizgi Roman ve Çizgi Film adlı yapıtının
yayınlanması. (Bu konuların tarihsel gelişmesi konusundaki en derli toplu
yapıtlardan biri)
Mahmut Tibet'in Dalalet adlı yapıtının 6. Ankara Uluslararası Film Festivalinde
canlandırma filmleri dalında birincilik kazanması. (Aynı yarışmada ikincilik
ödülünü Fethi Kaba'nın, üçüncülük ödülünü de Bahadır Tosun'un yapıtlarının
alması.)
Karikatürcü Nezih Danyal'ın kendi adını taşıyan bir kuruluş olan Nezih Danyal
Karikatür Vakfı'nı kurması. (Amacı karikatür ve gülmece sanatının ülkede gelişme
ve yaygınlaşmasını sağlamak, ürünlerinin yabancı ülkelerde tanıtımını yapmak.)
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının yönetimi altındaki Mizah ve Karikatür
Müzesini kapatma girişimleri. (Bu girişimlerin alınan yoğun tepkiler nedeniyle
yaşama geçirilmeyişi.)
Atila Özer’in İletişimin Çizgi Dili Karikatür adlı yapıtının Eskişehirde
yayınlanması.
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Musa Kayra'nın Güney Kore'de düzenlenen uluslararası
Taejon karikatür yarışmasında özel ödülü kazanması.
Kıbrıslı Türk karikatürcüsü Arif Albayrak'ın İsveç'de düzenlenen ETOS karikatür
yarışmasında özel ödül kazanması.
1995
İstanbul Devlet Tiyatrosu Taksim Sahnesinde düzenlenen 'Sanat İnsanları'
başlıklı saygı gecelerinden birinin Turhan Selçuk'a ayrılması. (Sanatçının yaşam
öyküsünün Ülkü Ayvaz tarafından yazılmış bir senaryo çerçevesinde ve Murat
Karasu'nun yönetiminde sahnelenmesi. Geceye katılan konuşmacılar: Mehmet Akan,
Hayati Asılyazıcı, Semih Balcıoğlu, Cevat Çapan, Turgut Çeviker, Mengü Ertel,
Alpay Kabacalı, Eflatun Nuri Erkoç. Gecede sanatçının çizgi romanı
Abdülcanbaz'ın oyunlaştırılmış biçiminden sahnelerin yer alması.)
Çalışmalarını Bursa'da sürdüren Ahmet Aykanat ile Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyetinden Alper Susuzlu'nun İtalya'da düzenlenen Umoristi a Morostica '95
karikatür yarışmasında birincilik ödülünü kazanmaları.
Karikatür Vakfı tarafından Uluslararası Ankara Karikatür Festivali adıyla bir
dizi etkinliğin başlatılması. (Festivalin etkinlikleri arasında 38 ülkeden 234
sanatçının 482 yapıtla katılacağı bir karikatür sergisinin, Prof. Dr. Metin
İnceoğlu, Prof. Dr. Hasan Köni, Doç. Dr. Kurtuluş Kayalı ve Doç. Dr. Atila
Özer'in bildiri sunacakları "Karikatür ve İnsan" konulu bir sempozyumun, 7.
Ankara Uluslararası Film Festivalinde ödül alan çizgi filmlerin
gösterilmesinin, 125. Yılında Türk Karikatürü konulu bir panelin bulunması;
festivale yurt içinden ve dışından ünlü karikatürcülerin çağrılı olmaları,
çeşitli etkinlerin yanı sıra imza günlerine ve söyleşilere katılmaları.)
Utku Karsu'nun Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde yılın karikatürcüsü seçilmesi.
Kıbrıslı Türk karikatürcü Hüseyin Çakmak'ın Avustralya'da düzenlenen "Harbour
City" karikatür festivalinde gümüş madalya kazanması.
Kıbrıs'lı Türk karikatürcüsü Alper Susuzlu'nun İtalya'da düzenlenen Uluslararası
Marostica karikatür yarışmasında özel ödül kazanması.
Nehar Tüblek'in ölümü. (Doğ: 1924)
1996
Semih Balcıoğlu'nun Karikatücüler Derneği'nin onursal başkanlığına seçilmesi.
Levent Cantek’in Türkiye’de Çizgi Roman adlı yapıtının yayınlanması. (Şimdiye
kadar izgi romanla ilgili olarak yapılmış en ayrıntılı çalışma)
Turgut Çeviker’in İstanbul’da toplanan Habitat II kongresi için Kent, Konut ve
Yerleşim Üzerine Karikatürler 1905-1995 adlı bir karikatür albümü hazırlaması.
(Mimarlık ve kent düzenlemesi üstüne karikatürler)
1997
Üç ayda bir çıkan Sanatdünyamız adlı kültür dergisinin 64. sayısını tümüyle
çizgi roman konusundaki yazılara ayırması. (312 sayfada 31 yazı)
Hıfzı Topuz’un Başlangıcından Bugüne Dünya Karikatürü adlı yapıtının
yayınlanması. (Yeryüzündeki çeşitli dönem ve ülkelerin karikatürü ile
karikatürcülerine ilişkin bilgiler içeren ve örnekler veren bir çalışma)
Ankara'da Çapa Çizgiroman dergisinin çıkmaya başlaması. (Bir "fanzin", yani
konuya ilgi duyan amatörlerin kendi çabalarıyla çıkardıkları bir dergi olan bu
derginin ikinci sayısının çıkışı: 1998)
Şalom gazetesinin 50. Yıldönümünü kutlama çalışmaları arasında bir karikatür
sergisi açması ve bu sergideki karikatürlerden oluşan bir karikatür albümü
yayınlaması. (En eski azınlık gazetelerinden biri olan bu gazetenin düzenlediği
karikatür yarışmasına 50'den çok ülkeden 500'ü aşkın karikatürün katılması.
Yarışma jürisinde yer alanlar: Hıfzı Topuz, Peter Nieuwendijk (Uluslararası
Karikatürcüler Federasyonu Başkanı), Ab Moolenar (UKF 2. Başkanı), Silvyo
Ovadya, Vivi Menase (ikisi de Şalom gazetesi temsilcisi olarak), Tan Oral, İzel
Rozental ve Piyale Madra)
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde ilk çizgi filmin gerçekleştirilmesi. (Konusunu
Nasrettin Hoca’nın “Tarifesi Bendedir” adlı öyküsünden alan filmin
hazırlayıcıları: Mehmet İlkerli, Erdinç İlkerli. Bu film ilk kez 1998’de Bayrak
Televizyonunda gösterilmiştir)
1998
Karikatürcüler Derneği tarafından İstanbul'da "21. Yüzyılın Eşiğinde Karikatür
ve Mizahın Koordinatları" başlıklı bir sempozyum düzenlenmesi. (Kültür
Bakanlığının katkılarıyla)
Ali Ulvi Ersoy’un ölümü. (Doğ: 1926)
1999
Çocuk Vakfı Kültürevi tarafından "Türkiye'de Çizgi Film Sanatının Dünü, Bugünü
ve Geleceği" adlı bir açık oturum düzenlenmesi. (Konuşmacılar: Tonguç Yaşar,
Derviş Pasin, Şafak Tavkul, Namık Kural ve Orhan Büyükdoğan, yönetici: Haşim
Vatandaş)