Canlandırma Türü

Canlandırma türü, şimdiye dek gözden geçirdiğimiz türlerden kullandığı uygulayım yönünden ayrılır. Yoksa canlandırma türü içinde, yukarıda gördüğümüz bütün türlerde film çevirmek, bu türlerin işlediği bütün konuları canlandırma türünde de işlemek eldedir. Örneğin bir «Aslan Asker Şveyk» dram türünde gerçekleştirilebileceği gibi, canlandırma türünün canlıresim, kukla, filmi, gölge filmi çeşitlerinde de gerçekleştirile bilir. Canlandırma türünde kovboy filmi, önceleme filmi, korku filmi... gerçekleştirilebilir. Fakat uygulayımının çok ayrı ve çeşitli olması yönünden canlandırmayı ayrı bir tür çerçevesinde ele almak zorunludur. Sinemanın temeli, kitabımızın başında gördüğümüz gibi, devinimin önce çözümlenmesine, sonra da bireşimine dayanıyordu. Canlandırma sineması dışında, bu çözümleme alıcının olağan çalışmasıyla elde edilir; yani çözümlemeyi alıcı yapar. Oysa canlandırma sinemasında devinimin çözüm sinemacı yapmak zorundadır. Sinemacı, bunun için devinimin düzenli aralıklarla, bölünmüş parçalarını çizer (alıcı olağan çalışmasında devinimi saniyede 24 parçaya ayırdığına göre, canlandırma sinemasında da devinimin bir saniyesi için 24 parçaya ayrılmış resmi çizilir), sonra bu tek tek resimler özel bir alıcıyla (buna canlıresim alıcısı denir) tıpkı fotoğraf aygıtının yaptığı gibi tek tek film üzerine aktarılır. Böyle bir film, olağan bir göstericiyle görüntülüğe yansıtıldığında, cansız, duruk. resimler tıpkı olağan filmler gibi bize devinimi verir. Canlandırma sinemasının bütün değişik çeşitleri, uygulayımları temelde hep bu parçalarına ayrılmış devinimin tek tek resmini almaya dayanır. Canlandırma türünde yer alan başlıca film çeşitleri şunlardır:

• Canlıresim: Devinimin parçalara bölünüp bu parçaların her birinin elle tek tek resimlerinin çizilmesine, boyanmasına, bu resimlerin canlıresim alıcısıyla yine tek tek film üzerine saptanmasına dayanır.

• Çizem (şema) filmi: Aynı uygulayımın çizemlere uygulanmasıyla sağlanır. Çizem filmleri genellikle bilimsel, uygulayımsal, öğretici filmlerde kullanılır; kimi zaman öykülü filmlerin gereken yerleri için de çizem filmi hazırlanır.

• Kukla filmi: Elle çizilen resimlerin yerine kuklaları geçirerek gerçekleştirilen film çeşididir. Kuklalar, yine devini mm parçalarını gösterecek biçimde, bir öncekinden hafifçe değişik duruma sokularak tek resimli canlandırma yoluyla kullanılır.

• Gölge film: Canlıresim ile kukla filmini birleştiren bir film çeşididir. Çeşitli varlıkların gölgelerinin saydam bir görüntülük üzerine düşürülerek tek tek resimlerinin alınma sına dayanır.

• Alıcısız film: Alıcısız filmde alıcı ortadan çekilir, sinemacı, saydam yapraklar yerine resimleri doğrudan doğruya film üzerine çizer. Dolayısıyla alıcısız filmde filmlerin işlemelikte (laboratuvarda) işlenmesine de gerek kalmaz. Canlandırma ti3ründe sarkaçlı film, iğneli yüzey... gibi daha başka uygulayımlara dayanan film çeşitleri de vardır. Canlandırma türü, sinemacıda her şeyden önce sağlam bir uygulayım, büyük bir sabır, büyük bir resim duygusu, yoğrumsal duygu, dizem duygusu ister.


Kaynak
Nijat Özön
100 Soruda Sinema Sanatı, İstanbul, Gerçek Yayınevi, Nisan 1984, s: 150